Jeff Vail – Köksap Nedir?

UNPlanner günlüğünde, Walther Christaller’in saygı uyandıran Merkezi Yer Kuramını yeniden tanıttığı ve kuramın bir düşük-enerji dünyasındaki devam eden rolünü tartıştığı mükemmel bir yazı yayınladı. Kuram, ve UNPlanner’ın yazısı, bir köksap kafes yapısının geçerliliğini sorguluyor (“Bir Mezra Ekonomisi Tasarlamak” yazısında ileri sürdüğüm gibi. UNPlanner’ın yorumu ise burada.) çünkü böyle bir kafes yapısı “süper-düğümleri” reddeder, ve ekonomik topolojiyi esasen “düz” tutmaya çalışır. Bu yazıda, 1) Merkezi Yer modelinde sübvansiyonun ana rolünün tartışılmasını, 2) Kendi kendine yeterlilik eşiğini bilinçli olarak düşük bir seviyede tutarak bir köksap-kafesin eşsiz uyum sağlama becerisini, 3) Sübvansiyonla desteklenen merkezi-yer altyapısıyla yoğurulmuş hiyerarşik bir sistemin döküntüleri üzerine köksap-kafesi inşasının kaçınılmaz yapaylığına rağmen bir köksap-kafesin kendisini devam ettirme yeteneği, ve 4) Bir köksap-kafesin hiyerarşinin gelişmesini kolaylaştırmadan Merkezi Yer’in potansiyelini kullanmasına izin veren yeni bir Dinamik Merkezi Yer Etkileşimi rolü üzerine kendi görüşümü sunmayı umuyorum.

1. Hiyerarşik Sübvansiyon Merkezi Yer Yapısının anahtarıdır

“Sübvansiyonla Desteklenmiş Merkezileşme: Roma Yol Ağının Ekonomik Bir Analizi” (Daha önceden bilindiği şekliyle “Tüm Yollar Romaya Çıkar”, Akdeniz Çalışmaları Derneği Yıllık Toplantısı’nda sunuldu. Şu an Ulusal Bilimler Akademisi tarafından yayınlanmak için gözden geçiriliyor.) yazısında belirttiğim gibi, Merkezi Yer Yapısı hiyerarşik bir rejim tarafından bir sistemin nakliye ve iletişim altyapısına (veya, enerji gereksinimlerine) yapılan sübvansiyonun sonucudur. Merkezi Yer Kuramında belirtilen model, merkezden güç aktarımı ve ithal yenilemeye doğru olan doğal eğilimin üstesinden gelmek için merkezileştirmeye yeterli sübvansiyon sağlayan hiyerarşiden doğar. Bu gereklidir çünkü, sübvansiyon olmadığında, hiyerarşi kuşkusuz etkisiz bir bilgi işlem aracıdır (bkz., Bir İktidar Teorisi, Bölüm 9). Aşağıdaki grafikleri dikkatle inceleyin (“Sübvanyionla Desteklenmiş Merkezileşme“den alınmıştır):

Hiyerarşiyi sürdürmek için sübvansiyon olmadığında, devredilmiş bir model (köksap-kafes modeli gibi) sürdürülebilirdir. Hiyerarşi, bununla birlikte, bir kez başlatıldığında güçlü bir çekim kuvveti sarfeder: ekonomik anlamda kendi kendine yeterliliği sürdürmeyi becerememiş yerel ekonomik düğümlere yeniden dağıtımla ilgili güvenlik sağlar. Ek olarak, saldırı, kuraklık, hastalık, ve karmaşıklık gerektiren eşya ve hizmetlerin üretim ve ticaret yeteneği gibi belirli sistemik şoklara karşılık vermeyi gerektiren karmaşık örgütlenme sağlamak için tek (bir) yöntem sağlar. Köksap, bununla birlikte, tüm bu problemlere hitap edebilen alternatif bir örgütlenme tarzı sunar.

2. Köksap: Kendi Kendine Yeterliliğin Bilinçli Eşiği

Standart, yerel ekonomik düğümler, asgari gereksinimlerini karşılamak için bir değiş tokuş ağına katılmaya bağımlı kalırlar. Bu bağımlılık merkezden güç aktarımı ve ithal yenilemeye doğru eğilimle sunulan hiyerarşi evriminin “en zor kısmını atlattıran” ön sübvansiyonu hiyerarşiye sağlar, ve hiyerarşinin sürekli yoğunlaşmasını kolaylaştırır-kronolojik tarihte sürekli olarak tekrarlandığını gördüğümüz gibi. Köksap bu duruma kaynağından hitap eder: bir köksap düğümü, doğası gereği, asgari seviyede esnek bir kendi kendine yeterlilik sürdürmelidir. Daha sonra artı ürüne sahip uzmanlaşmış üretim ile meşgul olmakta özgürdür, fakat asgari kendi kendine yeterlilik sürdürerek, diğer düğümlerle etkileşime asla bağımlı olmaz, ve o yüzden asla hiyerarşinin kurbanı durumuna düşmez. Dış etkileşimde her zaman bir güç rolü üstlenir: katılım göstermeye ihtiyaç duymaz. Kendi kendine yeterlilik eşiğini bilinçli bir şekilde kendi seviyesinde tutar.

3. Merkezi Alan Kalıntılarıyla Köksap Uyumluluğu

Köksap kendi kendine yeterliliği bilinçli bir şekilde kendi seviyesinde tuttuğu için, kısa vadede en etkili strateji gibi gözükmeyebilse de, hiyerarşik bir merkezi yapının kalıntılarıyla birlikte var olabilir. Aşağıda modern, hiyerarşik ve Merkezi Yerin hakim olduğu topolojiyi tasvir eden grafiğe göz atın:

Şimdi de, yerelleştirilmiş kendi kendine yeterliliği sürdürmek ve bir köksap-kafes yapısı inşa etmek için köksap düğümleri tarafından bilinçli seçimle mümkün kılınmış Merkezi Yerin hakim olduğu bağlamda köksapın bilinçli gelişimine göz atın:

Hiyerarşik sistem içerisinde çalışarak, fakat bilinçli bir şekilde o sistemin dışına uzanan bir ağ geliştirerek, yukarıdaki köksap yapısı giderek daha esnek hale gelir. Bu, pek çok şekilde, geleneksel sosyal yapıyla uyumluyken, onun dışında olan ve pek çok şekilde onu yenisiyle değiştiren, internet aracılığıyla oluşturulan alternatif sosyal ağların bilinçli yaratılımına benzer.

4. Dinamik Merkezi Yer Etkileşimi

Merkezi Yer hiyerarşileri tarafından sağlanan ikinci avantaj, daha büyük grupları krizlere cevap vermeleri ve oldukça karmaşık ekonomik üretim ve değiş tokuşla meşgul olmaları için seferber etme ve etkin bir şekilde koordine etme yeteneğidir. Köksap ağlar, dinamik “Merkezi Yer” etkileşiminin kullanımıyla bu ihtiyaca hitap ederler-panayırlar, festivaller, gezici pazarlar, konferanslar, vs. Esas itibariyle merkezi yer kavramı kullanılır, fakat sabit uzamsal bir düzenlemeden ayrıştırılır: köşenin doğasında olduğu gibi, merkez sürekli hareket ediyor. Kurulmuş merkezi yerler hiyerarşi içerisinde büyüyemediği için, köksap-kafes merkezileşmeyi yok etmeden merkezileşmenin avantajlarından yararlanabilir. Ayrıca bu “göçebe merkezin” dinamik doğası kafes tarafından bilinçli bir şekilde yaşama geçirilmenin sonucu olmalıdır.

Çeviren: Elfun K.