Genel Açıklama

Bu yazı ile amacım, hiyerarşik güç merkezileşmesi sonucu gelişen modern devlet sisteminin yapısal evrimine yol açan tarihsel koşulları örneklemek, günümüzde gerçekleşen olayların modern devlet sisteminin temelini nasıl geçersiz kıldığını açıklamak, ve bunun yerine gücün dağıtıldığı geçerli ve cazip bir köksap modeli sunmak. Ek olarak, köksapın, büyümek ve gelişmek için hiyerarşinin iletişim altyapısını kullanmadan kendi organik altyapısını kurmak zorunda olduğunu göstermeye çalışacağım. Ümit ediyorum ki bu yazı, hiyerarşiye alternatif olarak köksapın gelişimini desteklemeyi arzu edenler için kuramsal bir iskelet görevi görecek. ESAS KONU: Köksap üstün nitelikli, organik bir iletişim kuramı geliştirmek zorunda aksi halde başlamadan biter.

Hiyerarşik Güç Merkezileştirme Sistemlerinin Modern Gelişimi

Machiavelli İtalya kent-devletleriyle başa çıkmak için bilinçli bir şekilde Floransa devlet yapısını şekillendirdi: kuşatma toplarının saldırı üstünlüğü, Condottieri ordularının güvenilmezliği, şahsi meşruiyet kazanmanın savunmalara yatırım yapmak için bir devlet yapısını kullanma ihtiyacıyla çelişmesi. Bu bilinçli eylemler çoğu kez birleşmiş hiyerarşik modern devlet yapısına geçişte bir dönüm noktası olarak belirtilir (bkz. Philip Bobbitt’in ‘Shield of Achilles’ kitabı). Çünkü bu eylemler feodalizmin sahip olduğu kilise-devlet sisteminin birbiriyle rekabet eden hiyerarşilerini değiştirdi. Belki de Machiavelli’nin yaptığı en önemli şey, akran yönetim biçimlerinin yer aldığı dünyada rekabet etmek için bir devletin hiyerarşik yapısını kasten kuvvetlendirecek kurumlar yaratma gereksinimini bilinçli bir şekilde saptamasıydı. Ayrıca, kendinden sonraki devlet adamlarını etkileyerek kendisini takip etmelerini sağladı.

Bu sistem ardarda bağımlılıkların yaratılmasına dayanır: dünyanın akran yönetim biçimleri arasındaki rekabetle yaratılmış sürekli büyüme ve hiyerarşileri kuvvetlendirme gereksinimi, büyük çapta optimize edilmiş sistemlerin kullanımını mecbur kıldı. Büyük çapta optimize edilmiş sistemler ‘büyük çapta optimize edilmiş tolerans‘ (HOT) olarak bilinen teknik bir probleme sahip. Sürekli büyüme ve merkezileşme gereksinimi, sistemi azalan marjinal gelir noktasından azalan toplam gelir sınırına doğru zorlar. HOT sistemleri önemli, ardarda gelen başarısızlıklara neden olan ikincil karışıklıklara açıklar. HOT sistemlerin kaçınılmaz çöküşünü erken davranıp önlemek için, devletler bir “ortakların trajedisi” senaryosu yaratır: sınırlı kaynakları akran yönetim biçimine sahip rakiplerinden çok daha hızlı (ve daha sürdürülemez biçimde) sömürerek azalan toplam gelir noktasından uzaklaşmaya çalışırlar. Sürdürülebilir olmayan kaynak kullanımının faydasız olduğunu kabul eden devletler bu politikayı takip etmeyi reddederlerse süratle bu oyundan çıkarılır. Çünkü sınırlı kaynakları daha hızlı sömüren bir devlet, bu oyuna katılmayan devleti kendi bünyesine katar ve bu ek, geçici sübvansiyonun faydalarından yararlanır.

Merkezi Güç Çağının Sonu

Geçmişte, bu tarz akran yönetim biçimlerinin kaynak yarışları periyodik bölgesel çöküşlere neden oldu. Bugün bu tarz bir çöküş mümkün değil — ‘Haritanın Kapanışı’ ile, ilerleme, teknoloji ve “uygarlık” dünyanın bir bölgesinde devam ederken başka bir bölgenin çökmesi artık imkansız, tıpkı salgın hastalıklar gibi. Aksine, küresel uygarlığımız uygulayıcı olmayanları yutar veya bölgesel çöküş yaşar ve bu bölgeleri hemen küresel sistem içerisine yeniden katar. Örneğin, 1990′lardaki Rusya’yı ele alalım. ‘Kapalı olmayan harita’ dünyasında, kaynaklar üzerindeki yükün azaltılması ileride başka bir çöküşü getiren yeni bir yarışı körükleyecek şekilde kaynakların ve ekosistemlerin yeniden kurulmasına izin verirken, Rusya yıllarca, hatta yüzyıllarca zayıf düşebilirdi. Bugünün sistemi içerisinde böyle bir iyileşme süresi yok — “Batılı” ve batı-etkili dahili güçler derhal Rusya’nın hem doğal hem de insani kaynaklarını sömürmeye koyuldu. Bugünün dünyasında, bölgesel çöküş ve yeniden yenilenme yeteneği olmadan, tüm dünya bütüncül bir sistem olarak işler. Artan enerji sübvansiyonu (kömür, nükleer, petrol, petrol temelli gübre, vs.) ve küreselleşme (her zaman daha yeni ve daha ucuz emek grubu, daha yeni ve daha ucuz kaynak) süreçleriyle beslenen olağanüstü bir ilerlemeye sahibiz. Fakat bu ilerleme yakında sona erecek. Bölgesel çöküş olmadan hiçbir şekilde iyileşemeyen yenilenebilir kaynakların (ormanlar, toprak üstü tabakası, temiz su) giderek daha hızlı tükenmesiyle de birleştiğinde, bağımlı olduğumuz kaynakların (fosil yakıtlar, uranyum, metaller) sonlu doğası, bizleri kaçınılmaz bir küresel çöküşe doğru götürüyor.

Ekonomideki Temel Değişim

Bir noktada küresel bir çöküş yaşanacak. Küresel uygarlığın ne kadar uzağa sürükleneceği belirsiz olduğu gibi, ardarda gelen başarısızlık zincirini tam olarak hangi kaynağın tetikleyeceği de belirsiz. Belki 2006 yılında petrol doruğu yaşanacak? Belki 2005′de doğal gaz doruğu? Yahut belki de toprak üstü tabakası tükenmeden ya da küresel salgınlar birkaç on yıl içerisinde bir katalizör sağlamadan çöküş gerçekleşmeyecek. Her şekilde, kendimizi uçurumun kenarında bulana kadar uygarlığımızın karşı konulmaz bir şekilde yalnızca ilermeyi sürdüreceği kesin. Hangi kaynak katalizör olursa olsun, küresel ekonomimizde temel bir kıvılcım ânı olacak. Mevcut sistemimiz gücü merkezileştirme ve bağımlılık yaratma gereksinimine dayanır. Hiyerarşi büyümek ve yayılmak zorunda. Kapalı bir sistem içerisinde, bu yalnızca daha küçük, daha az hiyerarşik varlıkları bularak ve onları daha büyük, daha hiyerarşik sistemler içerisine katarak mümkün. Gücü, zenginliği ve kontrolü merkezileştir, bağımlılıklar ve güç ilişkileri yarat — hiyerarşinin doğal ilerleyişi bu. Sistemimiz kaynak sıkıntılarının yalnızca devamlı bir yayılma ve kuvvetlendirmenin önüne geçmeyeceğinin aksine gerçekte devamlı bir hiyerarşi daralması ve bozulmasını talep edeceğini fark ettiğinde, sistemik kıvılcım ânına ulaşılacak.

Sözleşme Ekonomisinde Gücün Dağıtımının Gerekliliği

Doruk sonrası dünyada, yapısal sistemlerin ilerleyişi tersine dönmek zorunda. Bağımlılıklar yaratmak, gücü merkezileştirmek, bir sözleşme ekonomisinde, azalan nüfus ve kaynak ortamında artık savunulabilir olmayacak. Bu faktörler birleştikçe, bağımlılık yaratan her girişim (örn. “burada yeni bir ürün var ve buna ihtiyaç duyuyorsunuz”, ya da “oldukça ucuz ve verimli bir şekilde hububat yetiştiriyorum, böylece ülkeniz bizden ithal edebilir”) merkezileşme maliyeti eldeki insan emeğiyle ilişkili olarak artacağından artan zorluklarla karşılaşacak. Örneğin, kahve ihracatına dayanan bir ekonomi geliştirerek başarılı olmak, Uganda için giderek zorlaşacak. Çünkü kahveyi dünyanın dört bir yanındaki tüketicilere ulaştırmak ve uzman bir kahve üreticisi sınıf yaratmak için gerekli hammaddeyi ithal etmek giderek daha masraflı olacak. Katrina kasırgasının akîbetine uğrayan New Orleans, ardarda gelen başarıszlıkların modern dünyamızın yapısını nasıl parçaladığını gösteren etkli bir örnek.

Kısacası, insan tarihi boyunca ekonomik büyümeyi yönlendiren mekân ekonomisi ve ölçek ekonomisinin ekonomik prensipleri doruk sonrası sözleşme dünyasında işlemez. Dünyamızın işleyişi esas itibariyle tersine dönecek. Yerelleşme, doruk sonrası dünya düzeninin yeni ekonomik prensibi olacak. Haddizatında, yeni Machiavelli güvenlik ve başarımızın bilinçli bir şekilde yerel olmayan bağımlılığın azaltılması ve gücün dağıtılmasına bağlı olacağını söyleyecek.

Hiyerarşik olmayan, ağ örgülü bir güç dağıtım modeli ve ekonomik örgütlenme olan köksap bizi bir seçime götürür. Köksap, fakirleşmiş ve kaba bir dünyayı ifade etmez. Yine de, doruk sonrası bir gerileme, köksapın bilinçli bir şekilde uygulanması olmadan, tam olarak böyle bir dünyayla sonuçlanacak. Köksap olmadan, kademeli olarak savaş, feodal şeflikler ve yerel güçlü adamların hakim olduğu bir dünyaya doğru geri döneceğiz. Köksap, insanların gereksinimleriyle daha uygun olan bir tarzda, hiyerarşinin verimlilik yaratan süreçlerinin yerini alabilecek yeni bir bağlanabilirlik ve ekonomik etkileşim araçlarını temin eder. Ancak köksap etkin ve verimli iletişim temelleri üzerine kurulur ve o temelin gelişimi gelecekte ortaya çıkacak bir konu.

Köksapın Can Damarı İletişim

Köksap, bilgiyi hiyerarşiden tümüyle farklı işler. Köksap, geniş ve farklı ilişki grubuna sahip ara sıra meydana gelen, uzak ve zayıf ilişkiler ile birlikte akranlar arasındaki düzenli bir yerel bağlantı ağının birleştirilmesine bağlı. Bu “zayıf ağ” kuramı, ve köksapın bilgiyi hiyerarşiden daha etkin bir şekilde işlemek için bunu nasıl kullanabileceği, klasik iş arama örneğiyle çok iyi anlatılır: geleneksel bir iletişim modelinde (hiyerarşinin kullandığı gibi), iş ararken on yakın arkadaşınıza sorarsınız, ve her biri kendi on yakın arkadaşına sorar. Sonuç — iş arayışınız çok geniş bir sosyal ağa yayılmaz. “Zayıf ağ” modelinde uzaktan tanıdığınız on arkadaşınıza sorarsınız, ve her biri uzaktan tanıdığı on arkadaşına sorar. Böyle bir yöntemle iş arayışınız çok daha geniş bir sosyal ağa yayılır ve iş bulma ihtimaliniz artar. Köksap, akranlar arsındaki hiyerarşik olmayan iş birliğiyle tanımlanır ve bu iş birliği — köksaptaki temel ekonomik faaliyet — tümüyle bu tarz etkili iletişim şekillerine bağlı.

Eğer köksap doruk sonrası dünya için yapısal bir model sağlayacaksa, o halde kendi iletişim metodolojisini ve altyapısını güvence altına almak ve ilerletmek zorunda.

İletişim Devrimini Yaratan Hiyerarşi

Hiyerarşi, köksapın şu anda bağlı olduğu iletişim teknolojisi ve metodolojisinde bir devrim yarattı. Hiyerarşinin faydalarını sağlayan telefon, internet, televizyon, cep telefonu ve bilgisayar mevcut iletişim devrimini tanımlar. Benzer şekilde, dosyalar, iletişim listeleri, telefon defterleri ve it-çek kuramları hiyerarşik sistemlerin yayılmasını kolaylaştırdı. Köksap esas itibariyle parazit bir kuram olarak gelişti — küresel, hiyerarşik sisteme bir alternatif sağlama vaadiyle birlikte modern yapısına bakıldığında, hiyerarşinin iletişim altyapısındaki bir parazit olduğu görülür. Köksap iletişim cephesindekiler — bloglar, internet, cep telefonları, tartışma panoları — hiyerarşik olmasalar da hiyerarşinin teknolojileri. Hiyerarşinin yokluğunda devam edemeyecekler, çünkü bu tarz kişisel elektronik aletleri kitlelerin erişimine sunan süreçler hiyerarşik sisteminizin bir sonucu.

Hiyerarşi İkilemi

Hiyerarşi derinleşen bir ikilimle karşı karşıya kalacak: azalan marjinal gelire karşı koymaya katkıda bulunan iletişim özgürlüğü ayrıca algılanan kâr ve gücün yerini alan alternatif bir sistemi besliyor. Belli bir noktada, hiyerarşi yeniden kontrolü sağlamayı deneyecek. Aslında, şu anda olan şey bu. DSL ve kablolu internet daha yüksek bant genişliği sağlamanın çok ötesinde — ayrıca internet erişimini daha açık telefon sistemlerinin elinden alıp tekil dağıtıcılarave coğrafi tekellere veriyorlar. Microsoft Passport, güvenilir sertifikalar, medya birleştirme yasası^*, ve diğer gelişmeler iletişimimizin kontrolünü almak için yapılan savaşın ilk dalgası. Köksap ve onun sürekli yaşama kabiliyeti hiyerarşinin iletişim omurgasında parazit olarak varlığını sürdürür. Ancak ev sahibi ölüyor.

Parazit İletişim Altyapısından Organik İletişim Altyapısına Geçiş

Bağımlılıktan sakınarak kendi kendine hayatta kalmak için, köksap kendi organik iletişim donanım ve yazılımını geliştirmek zorundadır. Tarih ve antropoloji faydalı örnekler sağlar, ancak hiçbiri hiyerarşiye dönmeyi engelleyecek tarihsel yeterliliğe sahip değil — özellikle kaynakça zengin ve yoğun nüfuslu çevrelerde. Neyse ki tam da böyle bir sistemi geliştirmemize katkı sağlayabilecek hiyerarşik sistemimizden edinilmiş bilgi ve tecrübenin verdiği avantaj ve geçici artı değere sahibiz.

“Tek Atım”

Olduvai kuramı, insanlığın sürdürülebilir enerji bağımsızlığı geliştirmesi için tek şansı olduğunu söyler. Bunun olması için insanlığın sahip olduğu ihtiyaç fazlası fosil yakıtları kullanmak gerekir. İnsanlık bu şansı boşa harcamış gibi görünüyor — parmaklarımızı şıklatıp soğuk fizyonu icat etsek bile en iyi olası sonuç gerçekleşmeyebilir. İhtiyaç fazlası enerjinin sürekli artması sadece hiyerarşinin, hiyerarşi ve ontogenezimiz arasındaki uyumsuzluğun artmasına yol açar. Ütopik bir hiyerarşi geliştirme şansı bir fantazi; aslında hiç şans yok. Gerçekte, tek bir fırsata sahibiz. Bu fırsat, hiyerarşik sistemiz tarafından bize sağlanan tek seferlik kaynak ve alt yapıyı köksapın kullanabileceği bir iletişim sistemi yaratmak için kullanmak — köksap dünyasına geçişi kolaylaştıracak organik bir sistem.

Festival

Köksap iletişim için temel kuramsal model panayır veya festival. Bu model — yemek partileri, barbekü ve okuma grupları şeklinde — yerel olarak ve sıkça tekrarlanabilir ve ayrıca mevsimsel panayırlar, festivaller, vb. şeklindeki zayıf ve dinamik bağlantıların kurulmasını ve devamlılığını sağlayabilir. Ek olarak, geleneksel arazi kullanım modelleri bu amaçlarla yeniden canlandırılabilinir. Avusturya kırsalında yaşayan çiftçiler geleneksel olarak küçük köylerde yaşar. Böylece kısa mesafedeki tarlalarına her gün yürüyerek giden çiftçilerin birbirleriyle sık sık etkileşmesi ve değiş tokuşta bulunmaları kolaylaşır. Aborjinler mevsimsel olarak geçici kaynak fazlalıklarından istifade etmek için büyük kamplarda toplanır ve çoğu zaman bu belirli alanı birkaç yıl süreyle tekrar ziyaret etmez. Bu geçici kamptan sonra, küçük gruplara ayrılır ve kaynakça daha az zengin olan bölgelere geri çekilir. Tarih, gelecekteki bir köksap iletişim sisteminin yapısına bu şekilde katkıda bulunabilir. Ancak bu da yeterli değil. Daha fazlası gerekir. Tarih, köksapın hiyerarşik yapıların kanserli yayılışına yenik düşeceğini bize gösterdi. Bu tarz ek gelişimleri nerede bulacağız? Buna bir cevabım yok, en azından şimdilik. Bu makaleyi gelişmekte olan fikirler ve beyin fırtınasıyla gölgelemek istemiyorum — bu yazının amacı bu değil. Bu, bir eyleme geçme çağrısı — bir amaca doğru çalışma çağrısı. Az da olsa hâlâ bir cevap bulmak için zamanımız var, ancak muhtemelen kısa bir zaman…

Geçen yaz, Cambridge’den Shishir Nagaraja ve Ross Anderson, “Örtülü Çatışmanın Topolojisi” başlıklı çok enteresan bir makale yayınladı. Bu makale, hiyerarşi ve köksap arasındaki muharebenin esasını ele alır. El-Kaide ve dosya paylaşım sistemleri gibi merkezsizleştirilmiş ağlara etkili bir şekilde nasıl engel olunabileceğinden bahsetmek için tasarlanırken, köksap prensipleri üzerine kurulmuş bir toplumun savunması için çok derin bir kuramsal temel sağlar. Makaleyi kısaca inceleyeceğim, ve daha sonra köksapın ideal yapısı ve doğal esnekliği üzerine tamamen kuramsal bir perspektiften bazı düşünceler sunacağım.

Konuya bir giriş olarak, Nagaraja ve Anderson’un makalesinin özet bölümü aşağıdadır:

“Çoğu kez bir saldırgan, düğümleri veya köşeleri yok ederek bir ağın bağlantısını kesmeyi dener, bu arada savunucu çeşitli esneklik mekanizmaları kullanarak buna direnir. Eşler arası dosya paylaşım ağını kapatmaya çalışan bir müzik endüstrisi; seçici aşılamayla bulaşıcı bir hastalığın yayılmasını durdurmaya çalışan doktorlar; ve bir terörist örgütü çökertmeye çalışan bir polis birimi örnekler arasındadır. Albert, Jeong ve Barab´asi durağan durumu çok iyi analiz etti, ve tepe-mertebesi¹ saldırıların ölçekten-bağımsız ağlara karşı etkili olduklarını gösterdi. Biz bu çalışmayı, saldırı ve savunma stratejierinin etkileşimini araştırmak için evrimsel oyun kuramına dayanan bir taslak geliştirerek dinamik durum kapsamına aldık. İlki, tecrübesiz savunmaların tepe-mertebesi saldırısına karşı işe yaramadığını; ikincisi ise, basit fazlalığa dayanan savunmaların çok iyi işe yaramadığını, fakat kliklere² dayanan savunmaların iyi işe yaradığını gösteriyoruz… Modellerimiz ağ analizleri ve evrimsel oyun kuramı arasında bir köprü kurar, ve topolojinin önem taşıdığı ağlarda savunma ve saldırıyı analiz etmek için bir taslak sağlar. Saldırı ve savunma etkinliği tanımlarını ortaya atar, ve hatta isyancı örgütlerin hücre ağlarından operasyonları idare etmek yerine onları kolaylaştıran daha sanal bir liderliğe evrimini açıklayabilir.” (vurgu eklenmiştir)

Öncelikle, ağ tasarımı ve kırılganlığa uygulandığı şekliyle topoloji bilimine kısa bir genel bakış:

(b)’de önerilen ölçekten-bağımsız ağlarrastgeleliğin dışında ortaya çıkan bir hiyerarşi örneği değildir, daha ziyade düğümler arasındaki iletişim bağlantılarının bir analizidir, zorunlu emir-bağlantıları değildir. Çok daha bağlantılı düğümler, (b)’de gölgelenmiş, “tepelerdir”, ve ölçekten-bağımsız bir ağı yok etmeyi denerken yapılan sadırılarının geleneksel hedefleridir. Nagaraja ve Anderson önce ölçekten-bağımsız bir ağda tepelerin yok edildiği saldırıların etkililiğini analiz eder, ve yalnızca basit savunma ölçütleri alındığında oldukça etkili bir ağ bozucu araç olduklarını gösterir-başı kesilen düğümün basitçe yerine konması gibi (bu oyunun Suudi Arabistan’daki el-Kaide ve Suudi Güvenlik güçleri arasında sonuna kadar oynandığını görüyoruz).

Daha sonra, Nagaraja ve Anderson tepelerin yok edildiği saldırılardan korunmak için çeşitli taktiklerin etkililiğinden bahseder. Aslında, heryerde isyancı gruplar tarafından kullanılan zaman içerisinde işe yaradığı kanıtlanmış taktik en etkili olanıdır: bir düğüm cazip bir tepe hedefi olduğunda, bu düğümü birkaç düğümden oluşan bir kliğe ayır, her yeni düğüm klikteki diğer düğümlerle bağlantılı olsun, ve bir tepeyi hedef alan bir planla ile karşı karşıya kalındığında cazibelerini azaltmak için tepenin önceki bağlantılarını yeni düğümler arasında dağıtın.

Aşağıda bir savunma taktiği olarak klik dönüşümü kullanımının bir grafiği bulunuyor:

Ve burada da, Ngaraja ve Anderson’un tepeleri yok etmeye yönelik saldırılara karşı klik-dönüşüm savunma taktiğinin uygulanabilirliği üzerine bir analiz bulunuyor:

Böylece, bu Cambridge takımının ulaştığı sonuç, benim terminolojimi kullanırsak, benzeri-hiyerarşik ağların bir köksap yapısının sıkı yakınlığı içerisinde bozulması, hiyerarşik bir düşmanın saldırılarına karşı en iyi savunmadır.

Biraz daha yakından bakarsak, köksap için en ideal bağlanabilirlik yapısı nedir? Teoride, salt bir köksap yapısı saldırı için yüksek-mertebe tepelere sahip olmayacaktır. Yine de, eğer her düğüm aynı bağlanabilirliliği sürdürürse, iletişimlerin ya çok külfetli (her düğüm pek çok bağlantıya sahiptir), veya çok yavaş olacağı (her düğüm çok az bağlantıya sahiptir) gibi bir potansiyel vardır. Düğümler arasında eşit oranda düşük bir tepe-mertebesi sürdüren en etkili bağlanma yöntemi “küçük-dünyalar” kuramıdır: pek çok bağ çok “yakın” komşulara bağlanır, fakat en azından bir veya iki tanesi uzak ve zayıftır. Bu uzak, zayıf bağlar “insan ağı³” etkisini mümkün kılan şeydir. Güney Kaliforniya’dan bir kimse kırsal Hindistan’daki fakir bir köylüye gerçekten 6 bağdan az bir bağ ile nasıl bağlanır? Komşular ve çalışma arkadaşları (büyük bir olasılıkla) yakın bağlar değil, zayıf bağlantılardır-Kaliforniyalının liseden tanıdığı Yeni Delhi’li yabancı değişim öğrencisi gibi. Bu zayıf ve uzak bağlantılar nispeten “düz” ağ mimarisi içerisindeki iletişimleri ve bilgi işlem etkinliğini çarpıcı biçimde arttıran şeydir. Kendisini hiyerarşinin saldırılarına karşı koruyan köksap perspektifinden bakıldığında, bu yapı ayrıca en etkili yapıdır çünkü tepelerin kopartılıp çıkarılması üzerine kurulu en etkili hiyerarşik taktiği bertaraf eder.

Çeviren: Elfun K.

1 ç.n. İng. Vertex-order: Bir grafikteki belirli bir düğümde buluşan grafik köşelerinin sayısına, o grafik tepesinin mertebesi denir. (Weisstein, Eric W. “Vertex Order.” From MathWorld-A Wolfram Web Resource. http://mathworld.wolfram.com/VertexOrder.html

2 ç.n. İng. Clique: Bir grafiğin kliği, onun en büyük tamamlanmış altgrafiğidir (Harary, F. Graph Theory. Reading, p.20, MA: Addison-Wesley, 1994, p.20).

3 ç.n. İng. 6-degree of seperation: İnsan ağı olarak da bilinir. Eğer bir kişi tanıdğı her kişiden bir adım ve tanıdığı bir kişi tarafından tanınan başka bir kişiden iki adım kadar uzaksa, o halde herkes Dünya üzerindeki diğer herkese en fazla altı adım kadar uzaktadır. http://en.wikipedia.org/wiki/Six_degrees_of_separation

UNPlanner günlüğünde, Walther Christaller’in saygı uyandıran Merkezi Yer Kuramını yeniden tanıttığı ve kuramın bir düşük-enerji dünyasındaki devam eden rolünü tartıştığı mükemmel bir yazı yayınladı. Kuram, ve UNPlanner’ın yazısı, bir köksap kafes yapısının geçerliliğini sorguluyor (“Bir Mezra Ekonomisi Tasarlamak” yazısında ileri sürdüğüm gibi. UNPlanner’ın yorumu ise burada.) çünkü böyle bir kafes yapısı “süper-düğümleri” reddeder, ve ekonomik topolojiyi esasen “düz” tutmaya çalışır. Bu yazıda, 1) Merkezi Yer modelinde sübvansiyonun ana rolünün tartışılmasını, 2) Kendi kendine yeterlilik eşiğini bilinçli olarak düşük bir seviyede tutarak bir köksap-kafesin eşsiz uyum sağlama becerisini, 3) Sübvansiyonla desteklenen merkezi-yer altyapısıyla yoğurulmuş hiyerarşik bir sistemin döküntüleri üzerine köksap-kafesi inşasının kaçınılmaz yapaylığına rağmen bir köksap-kafesin kendisini devam ettirme yeteneği, ve 4) Bir köksap-kafesin hiyerarşinin gelişmesini kolaylaştırmadan Merkezi Yer’in potansiyelini kullanmasına izin veren yeni bir Dinamik Merkezi Yer Etkileşimi rolü üzerine kendi görüşümü sunmayı umuyorum.

1. Hiyerarşik Sübvansiyon Merkezi Yer Yapısının anahtarıdır

“Sübvansiyonla Desteklenmiş Merkezileşme: Roma Yol Ağının Ekonomik Bir Analizi” (Daha önceden bilindiği şekliyle “Tüm Yollar Romaya Çıkar”, Akdeniz Çalışmaları Derneği Yıllık Toplantısı’nda sunuldu. Şu an Ulusal Bilimler Akademisi tarafından yayınlanmak için gözden geçiriliyor.) yazısında belirttiğim gibi, Merkezi Yer Yapısı hiyerarşik bir rejim tarafından bir sistemin nakliye ve iletişim altyapısına (veya, enerji gereksinimlerine) yapılan sübvansiyonun sonucudur. Merkezi Yer Kuramında belirtilen model, merkezden güç aktarımı ve ithal yenilemeye doğru olan doğal eğilimin üstesinden gelmek için merkezileştirmeye yeterli sübvansiyon sağlayan hiyerarşiden doğar. Bu gereklidir çünkü, sübvansiyon olmadığında, hiyerarşi kuşkusuz etkisiz bir bilgi işlem aracıdır (bkz., Bir İktidar Teorisi, Bölüm 9). Aşağıdaki grafikleri dikkatle inceleyin (“Sübvanyionla Desteklenmiş Merkezileşme“den alınmıştır):

Hiyerarşiyi sürdürmek için sübvansiyon olmadığında, devredilmiş bir model (köksap-kafes modeli gibi) sürdürülebilirdir. Hiyerarşi, bununla birlikte, bir kez başlatıldığında güçlü bir çekim kuvveti sarfeder: ekonomik anlamda kendi kendine yeterliliği sürdürmeyi becerememiş yerel ekonomik düğümlere yeniden dağıtımla ilgili güvenlik sağlar. Ek olarak, saldırı, kuraklık, hastalık, ve karmaşıklık gerektiren eşya ve hizmetlerin üretim ve ticaret yeteneği gibi belirli sistemik şoklara karşılık vermeyi gerektiren karmaşık örgütlenme sağlamak için tek (bir) yöntem sağlar. Köksap, bununla birlikte, tüm bu problemlere hitap edebilen alternatif bir örgütlenme tarzı sunar.

2. Köksap: Kendi Kendine Yeterliliğin Bilinçli Eşiği

Standart, yerel ekonomik düğümler, asgari gereksinimlerini karşılamak için bir değiş tokuş ağına katılmaya bağımlı kalırlar. Bu bağımlılık merkezden güç aktarımı ve ithal yenilemeye doğru eğilimle sunulan hiyerarşi evriminin “en zor kısmını atlattıran” ön sübvansiyonu hiyerarşiye sağlar, ve hiyerarşinin sürekli yoğunlaşmasını kolaylaştırır-kronolojik tarihte sürekli olarak tekrarlandığını gördüğümüz gibi. Köksap bu duruma kaynağından hitap eder: bir köksap düğümü, doğası gereği, asgari seviyede esnek bir kendi kendine yeterlilik sürdürmelidir. Daha sonra artı ürüne sahip uzmanlaşmış üretim ile meşgul olmakta özgürdür, fakat asgari kendi kendine yeterlilik sürdürerek, diğer düğümlerle etkileşime asla bağımlı olmaz, ve o yüzden asla hiyerarşinin kurbanı durumuna düşmez. Dış etkileşimde her zaman bir güç rolü üstlenir: katılım göstermeye ihtiyaç duymaz. Kendi kendine yeterlilik eşiğini bilinçli bir şekilde kendi seviyesinde tutar.

3. Merkezi Alan Kalıntılarıyla Köksap Uyumluluğu

Köksap kendi kendine yeterliliği bilinçli bir şekilde kendi seviyesinde tuttuğu için, kısa vadede en etkili strateji gibi gözükmeyebilse de, hiyerarşik bir merkezi yapının kalıntılarıyla birlikte var olabilir. Aşağıda modern, hiyerarşik ve Merkezi Yerin hakim olduğu topolojiyi tasvir eden grafiğe göz atın:

Şimdi de, yerelleştirilmiş kendi kendine yeterliliği sürdürmek ve bir köksap-kafes yapısı inşa etmek için köksap düğümleri tarafından bilinçli seçimle mümkün kılınmış Merkezi Yerin hakim olduğu bağlamda köksapın bilinçli gelişimine göz atın:

Hiyerarşik sistem içerisinde çalışarak, fakat bilinçli bir şekilde o sistemin dışına uzanan bir ağ geliştirerek, yukarıdaki köksap yapısı giderek daha esnek hale gelir. Bu, pek çok şekilde, geleneksel sosyal yapıyla uyumluyken, onun dışında olan ve pek çok şekilde onu yenisiyle değiştiren, internet aracılığıyla oluşturulan alternatif sosyal ağların bilinçli yaratılımına benzer.

4. Dinamik Merkezi Yer Etkileşimi

Merkezi Yer hiyerarşileri tarafından sağlanan ikinci avantaj, daha büyük grupları krizlere cevap vermeleri ve oldukça karmaşık ekonomik üretim ve değiş tokuşla meşgul olmaları için seferber etme ve etkin bir şekilde koordine etme yeteneğidir. Köksap ağlar, dinamik “Merkezi Yer” etkileşiminin kullanımıyla bu ihtiyaca hitap ederler-panayırlar, festivaller, gezici pazarlar, konferanslar, vs. Esas itibariyle merkezi yer kavramı kullanılır, fakat sabit uzamsal bir düzenlemeden ayrıştırılır: köşenin doğasında olduğu gibi, merkez sürekli hareket ediyor. Kurulmuş merkezi yerler hiyerarşi içerisinde büyüyemediği için, köksap-kafes merkezileşmeyi yok etmeden merkezileşmenin avantajlarından yararlanabilir. Ayrıca bu “göçebe merkezin” dinamik doğası kafes tarafından bilinçli bir şekilde yaşama geçirilmenin sonucu olmalıdır.

Çeviren: Elfun K.

Melez/bahçecilik üretim tarzı, yeterli, çeşitlendirilmiş, esnek ve sürdürülebilir üretim düğümleri yaratabilir mi? Bu yazı, asgari ölçekte kendi kendine yeten düşük değer düğümleri yaratmak için önerilen modelin ana hatlarını anlatır. Bu yazı, “Bir Mezra Ekonomisi Tasarlamak” başlığının devamıdır, ve düğüm seviyesindeki bir melez/bahçecilik sistemi aracılığıyla asgari kendi kendine yeterliliğin yaratılmasını ayrıntılarıyla açıklamaya çalışır: 10-40 kişilik genişletilmiş aile grubu.

Değerlendirme ölçütleri:

1. Kişi başına, haftada ortalama 20 saatten az çalışmayla besin ve enerjide düğüm seviyesinde asgari kendine kendine yeterlilik sağlama (yeterlilik ve esneklik kontrolü)
2. İhtiyaçların %10′dan fazlasının tek bir münferit sistemden karşılanmadığı şekilde çeşitlendirme (çeşitlilik kontrolü)
3. Beş yılda bir üretimin en az %50′sini karşılayabilecek şekilde fidancılıktan elde edilen üretim fazlası stoğunun kurulması (esneklik kontrolü).
4. Üretimin en az %50′sini toplayıcılık/avcılıktan karşılayabilme yeterliliği (esneklik kontrolü).
5. Toprağın üretim potansiyelini yıldan yıla geliştirmek (sürdürülebilirlik kontrolü).

Bu ölçütler için elbette geri besleme rica ediyorum, ancak şimdilik aklımdan devam edeceğim.

Temel üretim planı:

1. Yoğun Bahçecilik: Yoğun bahçecilik, veya bahçıvanlık, bu modelin özüdür. “Yoğun”, bununla birlikte, emek-yoğunluğu anlamına gelmez, daha ziyade toprak alanı başına yüksek ürün anlamına gelir. Etkin plan kullanımı, toprağı geliştirme yöntemleri, (özellikle “bahçe” ve “orman bahçe” arasındaki) sınırın etkin kullanılması, ve permakültür, Fukuoka yöntemi, ve biyo-yoğun bahçecilik tarlalarında sağlıklı bir şekilde tasarlanmış diğer prensipler, nispeten düşük çaba ve az bir alan ile yüksek oranda ürün alımının mümkün olduğunu gösterir. Biyo-yoğun bahçecilik hareketinin kurucusu John Jeavons, 1,200 metre karelik bir bahçenin dışarıdan hiçbir gübre veya böcek ilacı kullanılmadan bir insanı sürdürülebilir bir şekilde besleyebileceğini ikna edici bir şekilde kanıtlamıştır-geliştirdiği teknik, bu alanın aşağı yukarı yarısının toprağın sürekli olarak geliştirilmesi için organik madde yetiştirmeye ayrılmasını içerir. Bu teknik kullanılarak, 10 kişi 0,4 hektarlık bir bahçe ile desteklenebilir. Böylece, 20 kişiden oluşan genişletilmiş bir aile düğümü kuramsal olarak 0,8 hektarlık bir yoğun bahçe ile desteklenebilir-ya çok sıkı çalışan bir kişinin ya da hiç acele etmeden çalışan 20 kişinin meşgul olabileceği bir bahçe.

Jeavons’un tekniğini kabul etmekle birlikte, bu model, yaşam standardını geliştiren, esneklik sağlayan, ancak azami ölçüde kalori-yoğun olmayan bir üretim payına tekabül eden bahçecilik VE fidancılık alanının kabaca 10 katını kullanır (aşağıda #2′ye bakınız). Belirli bir biçimde, yoğun bahçe için kişi başına 2,400 metre kare (lezzetli ancak daha az temel ürüne ayrılmış alanın yarısı), hayvan üretimi (ağırlıklı olarak yumurtlayan tavuklar ve mandıra koyun/keçileri) ve ticaret/değiş tokuş için kullanmak üzere uzmanlık gerektiren ürünler (bira, şarap, peynir, vs.) için kişi başına 2,400 metre kare, yiyecek, yakıt, ve kereste üretimi için ek olarak 1 hektar orman-bahçe. Bu model, çevredeki avlanma/toplama alanının katkısı hariç toplam üretim için kişi başına 0,4 hektar alan kullanır. Bu nedenle, 20 kişilik bir aile düğümü 8 hektara (1,6 hektar yoğun bahçecilik, 1,6 hektar hayvan desteği ve uzmanlık gerektiren üretim, ve 3,2 hektar orman bahçe) gerek duyacaktır. Sıkı çalışan beş kişi, veya acele etmeden çalışan 10 kişi bu sistemi devam ettirebilir. Geri kalan 10 kişi diğer önemli düğüm işlevlerini uygulamak için ayrılabilir (çocuk ve yaşlıların bakımı, bilgi işleme, zanaat üretimi ve ticareti vs.). Avcılık ve toplayıcılığın sürdürülmesinin yapacağı gibi, ek sistemlerden elde edilen kalorik üretim, temel besin üretimi gereksinimini düşüreceğinden, bu sayıların ölçülü tutucu düşünüyorum. Bu tutuculuk ve dahili fazlalık esneklik inşa eder.

2. Fidancılık: Bir orman bahçe, düzenli üretime katkıda bulunurken, aynı zamanda bahçeciliğin yetersiz kaldığı yıllarda potansiyel bir üretim telafisi sağlayacaktır. Kurulduktan sonra bir orman bahçesinde gerekli olan tek önemli insan girdisi hasadı kaldırmak olacaktır. Bu nedenle, düğümler tüm besin ve kaynak gereksinimlerini sağlayabilen bir orman bahçe kurmalı ve sonra yalnızca bahçecilik açıklarını telafi etmek ve orman ürünleriyle yaşam stadandardına eklemeler yapmak için bu orman bahçeden hasat almalılar.

3. Avcılık/Toplayıcılık: Avcılık ve toplayıcılığa baş vurabilme becerisi bu modelin esnekliği için çok önemli bir özelliktir. Sistemik şoklardan gelecek etkilerden sakınmak için ne kadar dikkatle çalışsak da, zamanla ortaya çıkacaklardır. Avcılık ve toplayıcılık bu şokları atlatmanın ispatlanmış araçlarıdır. Eğer avcılık ve toplayıcılık böylesine esnek ise, neden yalnızca ona bel bağlamıyoruz? Burada elbette bir anlaşmazlık var, fakat benim iddaam, iyi tasarlanmış melez bir bahçecilik, fidancılık, ve avcılık/toplayıcılık sistemi tek başına avcılık ve toplayıcılıktan daha üstün bir yaşam standardı sağlayacaktır. Avcılık ve toplayıcılık bir tasarruf hesabı görevi göreceğinden, vahşi canlıların sağlayacağı kapasite ve esneklik, ihtiyaç duyulmadıkları dönemlerde yenilenecektir. Bu, salt avcılık ve toplayıcılıktan (biraz) daha yoğun bir yerleşim modeline izin verecektir. Böylelikle toplumun sırasıyla karmaşıklığı daha etkin bir biçimde kaldırmasına izin verecek şekilde düğümler arasında daha fazla ve daha hızlı iletişimhttp://yabanil.net/?p=581#comment-784e olanak sağlayacaktır. Ayrıca, dürüst olalım, bahçe ürünlerinin çoğunu seviyorum: peynir, domates, şeftali, buğday & arpa (pizza ve bira için elbette), vs. Vahşi besinlerin çeşitliliği hayret verici olsa da, eğer pizzayı BIRAKMAMA seçeneği varsa, ben onu seçeceğim! Belki de, diğerleri için çekici olan bir alternatifin yaratılması bugünün ekonomisinden mezra ekonomisine geçişi tetiklemekte oldukça önemli olacaktır.

Ayrıca avcılık ve toplayıcılığın, tarımdakindan çok daha az bir zaman girdisiyle asgari geçim ihtiyaçlarını karşıladığı iddiası vardır. Burası bence hiyerarşik tarım ve köksap bahçeciliğin birbirinden ayrıldığı yerdir: İddia ediyorumki, büyük ölçüde konuma bağlı olsa da, bahçecilik **çoğu yıllarda** avcılık ve toplayıcılıktan daha verimli kazanç sağlayabilir. Buna rağmen avcılık ve toplayıcılığın bu melez modelde çok önemli-ve sürekli-bir rol oynamak zorunda olduğunu düşünüyorum. Avcılık/toplayıcılıktan yararlanabilmek iki şeye bağlıdır: kapasite ve beceri. İlk faktör, elde edilebilirlik, avcılık ve toplayıcılıkla yeterli kalori sağlamak için, uygun bir dağılım ile, kişi başına yeterli büyüklükte arazi olmak zorunda olduğu anlamına gelir. Bu alan Kuzeybatı Pasifik bölgelerinde kişi başına 4 hektardan kuru bir savanda kişi başına 400 hektara kadar fazlasıyla değişken olacaktır. Kaynak dağılımı idealleştirilmiş yapının (“Bir Mezra Ekonomisi Tasarlamak” başlığına bakınız) kapsamak zorunda olduğu arazi özelliklerinden biri olduğundan, köksap kafesinin yoğunluğu ve dokusu buna göre uyarlanmalıdır. Herbiri 20 kişilik dört düğümden oluşan bir mezra, bu nedenle, üretim için kabaca 32 hektar arazi ve ek olarak etraflarını saran 320 ila 32,000 hektar yabanıl alana gerek duyacaktır. 32,000 hektar alanda mezralar arasındaki geometrik uzaklık 15 kilometre kadar olacaktır, bu da bir günlük basit bir yürüyüştür (gerçekte bu ayrım muhtemelen daha az olacaktır, aşağıdaki şekle bakın):

İkinci faktör, beceri, insanların bir öğrenme dönemi olmadan etkin bir şekilde avcılık ve toplayıcılık yapması için gerekli yetenekleri sürdürmek zorunda olduğu anlamına gelir. Bu, bahçeciliğin iyi ürün verdiği yıllarda bile, avcılık ve toplayıcılığı düzenli besin ve kaynak üretiminin önemli bir parçası tutarak başarılır.

Esnekliği Planlayıp Düzenlemek:

Esneklik çeşitlilikten çok daha fazlasıdır-ürün döngülerini ayrıştırma ihtiyacı ve sistemik şoklara duyarlılıktır. Güncel bir yorumun işaret ettiği gibi, çoğu kez en az ürünü eşzamanlı olarak üretmek için yoğun bahçecilik sistemlerinin ve fidancılığın rekoltesi için bir eğilim vardır. Bir kuraklık, örneğin, hem bahçe ürünlerini hem de orman-bahçe ürünlerini etkileyebilir. Bu sistem bu tarz bir olaya avcılık ve toplayıcılık becerisiyle ayak uydurmak için tasarlanırken, eğer bu ihtiyaç en aza indirilebilirse daha esnek olur. Ek olarak, düzenli bir sıklıkla meydana gelecek sistemik şokların standart bir listesi vardır, ve bu sistem onlara karşı özel önlemler düşünmek zorundadır: şiddetli hava koşulları, yangın, hastalık (hem bitki hem de insan), ve savaş. Değerlendirme ölçütü #2 (çeşitlendirme) özellikle bu endişeleri hedef alır. Yine de, basit çeşitlilikten daha fazlası gereklidir-çeşitlilik dikkatle seçilmek zorundadır öyle ki çeşitli bölümlerin risk profilleri birbirlerinden ayrıştırılır. Eğer bir bölüm özellikle kuraklıktan etkilenirse, kuraklık boyunca iyi ürün vermeye devam edecek bir antipot seçilmelidir. Aşağıda bazı ön düşünceler mevcut:

• Kuraklık: Dünya üzerindeki yaşam suya bağımlıdır, ve eğer korkulan gerçekleşir ve hava durumu daha da dengesizleşirse, kuraklık gelecekte çok daha ciddi bir problem olabilir. Su, yatırım yapılmak zorunda olan çok önemli bir kaynaktır-organik madde katılımı, malç, ve çukurluklarla toprağa, kuraklık toleransları (ve kuraklıkta ürün verdikleri) için seçilen bitkilere, göl ve havuzlara (örn., bir çok mikro-barajın yerel ekosistemi sekteye uğratmadan suyu yakaladığı ve biriktirdiği, “Key-Line” baraj kavramına bakınız) yatırım yapılabilir. Sarnıçlar da uygundur. Genel olarak, kuraklık-esneklik stratejisi büyük ölçüde mekâna bağımlı olacaktır.
• Yangın: Söndürülmesi güç yangınlar potansiyel olarak yıkıcı sistemik şoklardır. Önemli miktarda karşı-tatiklerin geliştirildiği Avustralya’da-permakültür hareketinin ana üssüdür-budenli büyük bir kaygıdır (Bu konuya ayrılmış bir bölüm için Mollison’un “Permaculture: A Designer’s Guide” kitabına bakınız).
• Bitki hastalıkları & zararlılar: Çeşitlilik, çeşitlilik, çeşitlilik. Patates yetiştiriyorsanız, er geç patateslerinizi küf saracaktır. Ancak patates beslenmenizin %10′unda fazlasını oluşturmuyorsa, bu şoku kolaylıkla soğurabilirsiniz. Çeşitli bir ekosistemden-bitkiler, hayvanlar, böcekler, mantarlar-ölçülü bir şekilde beslenmek, etkinin dengelenmesi ve azaltılmasını sağlamaya yardımcı olacaktır. Ve çekirgeler protein açısından çok zengindir…
• Don: Pek çok ekin, ve özellikle meyve bahçeleri, bahar sonu donlarından kolaylıkla etkilenebilir-hava genel olarak daha da dengesizleşirse daha fazla sorun olabilecek bir şey. Donlara karşı özel bir duyarlılık düşüncesine sahip olarak uygulanan üretim çeşitliliği, donun ürünler üzerindeki etkilerini mümkün olduğu kadar azaltmaya yardımcı olacaktır.
• İnsan Hastalıkları: Bir köksap mezra-ekonominin düz topolojisi bulaşıcı hastalığın gelişmesine ve yayılmasına karşı mükemmel bir engel sağlayacaktır. Ayrıca büyük festival ve panayırlara yapılacak çok günlük yolculuklar bulaşıcı hastalıklara maruz kalmayı en aza indirecektir. Yine de, kesinlikle kusursuz sayılmaz. Nüfusun bir bölümünün biraz daha fazla çaba göstererek (planlı olarak haftada 20 saatlik çalışmayı 40 saate çıkarma) bütünün üretim gereksinimlerini karşılaması gibi genel esneklik prensipleri de yardımcı olacaktır.
• Savaş: Bir ordu geçip giderken düşmanının besin üretim kapasitesini tahrip etmesi klasik bir taktiktir. Küçük ölçekli yağmacılar bile hayvanları katletme ve tarlaları ateşe verme gibi iğrenç eğilimlere sahiptir. Üretimin merkezsizleştirilmesi ve çeşitlendirilmesi bunu bir saldırı taktiği olarak daha az etkili yapar. Fidancılık bilhassa esnektir çünkü ağaçları keserken harcanan zamanın bir buğday tarlasını ateşe vermek için harcanan zamandan daha az getirisi vardır-yine de, söndürülmesi güç yangınlara karşı güven sağlamayan fidancılık sistemi kundaklamaya karşı da aynı derecede güvensiz olacağından, yangına karşı alınacak önlemler genel olarak çok değerli olacaktır. Ek olarak, kaynakların dağıtıldığı planlar kaynakları merkezsizleştirebilir ve yok edilmelerini etkisiz kılabilir-tavuklarınızı serbestçe dolaşmaları için salmaktan daha karmaşık bir şey değil. Bazıları yabani hayvanların yemeği olacaktır, bazıları ise asla yeniden bulunamayacaktır, ancak bu katledilmeleri için hepsini küçük bir kümeste tutmaktan çok daha iyidir.

Çeviren: Elfun K.



Sürdürülebilirliğin Topolojisi ve Başarılmış Ontogenez

Bu yazının hedefi, hiyerarşiye karşı negatif geri besleme sağlayan, çevresel sürdürülebilirliği garanti eden, ve insan ontogeneziyle uygunluğunu en yüksek seviyeye çıkaran köksap yapısına dayanan yeni bir ekonomi kurmak için somut bir taslak çıkarmaktır. İlk önce probleme olan yaklaşımımı ana hatlarıyla anlatacağım, sonrasında ise tarihsel bir örneği ele alacağım-Tuscan tepe kentlerinin kafes ağının kendi eşsiz şartlarına hitap eden bir topolojiyi nasıl yarattığına değineceğim-,daha sonra modern bir köksap ekonomisinin en ideal kuramsal topolojisini çözümleyeceğim, ve son olarak yeni bir mezra ekonomisinin bilinçli tasarımı ve kurulumu için bir takım gerçekçi kaygıları tartışacağım.

Bölüm 1: Yöntembilim

Bu yazı köksapın kuramsal yapısını ele almayı, ve gerçekçi bir ekonominin bu model üzerine nasıl kurulabileceğini ayrıntılarıyla anlatmayı amaçlar. Köksap, kısaca, kendi kendine yeten fakat birbirini etkileyen düğümlerin hiyerarşik olmayan bir ağı olarak tanımlanır. Bir mezra-ekonomisi kapsamı içerisinde, kendi kendine yeterlilik eşiğini tanımlamak en önemli kuramsal adımdır. Her bireyin tümüyle kendi kendine yeterli olmasını önermek gerçekçi olmayacaktır-her bireyin tümüyle kendi kendine yeterli olması mümkün olsa da, hiyerarşinin gelişmesini önlemek için gerekli esneklikten yoksun olacağı gibi, kabul edilemez biçimde düşük bir yaşam standardıyla sonuçlanaktır. Bu, er geç bir çeşit feodal hiyerarşiğe doğru yönelecek ekonomik yapıya dahil olan kontrol edilemez bağımlılıklar yaratacağından, kendi kendine yeterlilik eşiğini çok yukarıya yerleştirmek aynı derecede gerçekçi olmayacaktır. Bu eşiğin tam yeri değişebilir, fakat en düşük seviyede olmak zorundadır. Bu şartlar altında, şu şekilde olabilir:

1. Emeği yerine getirme bilgisini bölmeden iş bölümünü kolaylaştırın. Bu, potansiyel yaşam standardını, hiyerarşi ve sömürüye götürebilecek şekilde bir başkasının bilgisine bağımlılık yaratmadan, bireyleştirilmiş kendi kendine yeterliliğin üzerine çıkarmaya izin verir.

2. Yeterli sistemik şoku soğurmak için uygun fazlalık sağlayın. Örneğin, eğer kendi kendine yeterlilik iki kişilik bir grup seviyesine yerleştirilirse, bir kişiyi güçsüz duruma sokacak bir şok karşısında diğer kişi tüm şoku soğurmak zorundadır. Benzer şekilde, bu ekonomik model kısmen bahçecilik üretim tarzına dayandırılacağı için, havanın, hastalığın, vs. sebep olduğu belirli mahsul veya kaynak üretim süreçlerinin başarısızlığını soğurabileceği yeterli çeşitliliğe sahip olmak zorundadır.

Bu örnekte, kendi kendine yeterlilik eşiğini aile grubu seviyesine yerleştirdim. Bu eşik, akrabalık yönündeki biyolojik insan eğilimlerini destekler, ve aşağı yukarı 10-40 kişi, veya yaklaşık 4 genişletilmiş çekirdek aile biriminden meydana gelen temel bir köksap düğümü yaratır.

Bu model için üretim tarzı, yaşam standardını en yükseğe çıkarmak için (permakültür, fukuoka, ve orman-bahçe kavramına dayandırılmış) oldukça çeşitli bir bahçecilik sistemine verilen öneme sahip olan, ve hem avlanmanın hem de toplayıcılığın sistemik şokları soğurucu görevi gördüğü önemli bir yedek gücün (coğrafi uzam ve bilgi) devamlı sağlandığı bahçeciliğin, toplayıcılığın ve avcılığın melezidir.

Son olarak, her düğümün kendisi için asgari seviyede kendi kendine yeterlilik sağlamasına ek olarak, kendi başlarına oluşturabileceklerinden daha yüksek yaşam standartlarını oluşturacak tarzda ekonomik etkileşim düzenlemek için köksapın iletişim ve bilgi işlem yeteneğine, ayrıca diğer düğümlerle ekonomik etkileşimi kolaylaştırmak için bir veya daha fazla uzmanlaşmış ürün ürettiği, uzmanlaşma ve uzmanlık üretimi konusuna da hitap etmelidir.

Bu kafesli ekonomik etkileşim köksap yapısını bir arada tutan bir yapıştırıcıdır. Eninde sonunda hiyerarşinin saşdırılarına karşı en güçlü savunma görevini görür-tek bir düğüm genişleyen hiyerarşiye karşı muhtemelen dayanamaz, fakat düğümleri iyi bağlı bir köksap toplumu buna dayanabilir.

Bölüm 2: Tuscan Tepe Kentinden Topoloji Dersleri

Bu düğüm ve kafes tartışmasının tümü oldukça kuramsaldır-”gerçek dünyada” esasen nasıl şekil alacağını tasarlamak zor olabilir. Bu nedenle, bu kavramların çoğunu izah eden günümüze kadar ulaşmış tarihsel bir örnek işimize yarayabilir. Tuscan tepesi kentleri dikkate değer bir örnektir-elbette kusursuz bir köksap örneği değiller, ancak nispeten kendi kendine yeterli bir çok düğümden meydana gelen bir ağ ekonomik topolojisi için iyi bir örnek teşkil ederler. Tüm yerel coğrafyalarda olduğu gibi, kendi şartlarının eşsiz bir ürünüdürler: engebeli ormanlar ve tepelerle kesilmiş verimli araziler, Akdeniz iklimi, küçük çiftliklerin geçmişe ait dokusu, ve İtalya kent-devletlerinin bir çok sosyal, ekonomik, ve teknik yeniliklerine yol açmış dış güçlerce sağlanan hükümlerin bozunması. Benim gözdem, aşağıda tasvir edilmiş nispeten küçük ve önemsiz bir tepe kenti olan Lucignano’dur. Bu kenti, bu tartışma için örnek bir tepe-kent olarak kullanacağım, bu yüzden kente aşina olmak için bir an durun ve tasviri inceleyin:

Şekil 1: Lucignano haritası. Evlerin savunmaya yönelik dizilimine ve küçük tarlaların gelişi güzel dağılımına dikkat edin.

Şekil 2: Lucignano’nun çizilmiş bir eskizi…hem harita hem de eskiz kenti modern halinde tasvir ediyor. Söyleyebileceğim kadarıyla birkaç yüzyıldır değişmedi.

Şekil 3: Mayıs 2002′de bir hafta kaldığım Roftezza Medicea’dan (ilk haritaya bakın) çektiğim bir Lucignano fotoğrafı.

Bu kısa Lucignano sanal-turundan hoşlandığınıza inanıyorum…

Floransa, Siena, ve İtalya’daki diğer rönesans kent-devletleri arasındaki sürekli savaşların klasik İtalya tepe kentleri mimarisi üzerindeki etkisini fark etmek ilginçtir. Bu tarz içe-bakan, savunmaya yönelik bir duruş, tasarlanmış bir gelecekte gerekli midir? Pasif solar olanaklarına yönelik daha açık bir tasarım uygun olabilir mi? Ne büyüklükte yerleşkeler gereklidir-küçük aile çiftlik evi kümeleri, rahatlığa veya savunmaya yönelmiş ailelerin mezra grupları, veya yerel uzmanlık ürünleri üreten ticaret veya zanaat-sınai köyleri mi? Lucignano koşullarında, bir çok ya da çoğu çiftçi savunma duvarları içerisinde yaşadı ve her gün yürüyerek tarlalarına gittiler.

Ek olarak,-(bin kişinin üzerindeki bir tepe kenti seviyesinde yerleştirilmiş) yüksek seviyedeki kendi kendine yeterlilik eşiğinden kaynaklanan-hiyerarşi derecesi kesinlikle ideal değildi. İklim, kaynaklar, savunma gereksinimi seviyesi, vs. nedeniyle kendine has mimari ve ekonomik yapı değişiklik gösterecektir, fakat tepe kentlerinin temel ağ yapısı öğretici kalır: Tuscan haritasına sık olarak yayılan yüzlerce tepe kenti güçlü ve esnek bir yerelleştirilmiş ekonomik etkileşim ağı oluşturdu. Bugün, bu aynı bölge, büyük ölçüde hiyerarşik ve endüstriyel toplum içerisinde var olmasına karşın, modelimizin hedefi olan sürdürülebilir, “başarılmış ontogenez” ekonomisi türünün yeniden dirilişini gösteriyor. “Yavaş Besin” hareketi bu bölgenin çok daha ünlü tepe kentlerinden biri olan Greve-in-Chianti’nin belediye başkanı tarafından başlatıldı ve şu anda tüm dünyaya yayılıyor. Son olarak, ve belki de en önemlisi, Tuscan tepe kenti nihayetinde bu tarz bir köksap ekonomisiyle kazanılabilen “iyi yaşamın” önemli bir sembolüdür-modern kültürümüz içerisinde dahi arzu edilir, kolayca anlaşılabilir, ve “taş devrine dönüşü” değil hemen hemen evrensel olarak modernite deneyimlerine tercih edilen pozitif bir “bir göz geçmişte ileriye ilerlemek” vizyonu sağlar. Bu, beğendirilmesi böylesine zor bir kuramsal kavram olduğundan, iyi bilenen bir örnekle anlatılması çok önemlidir. Elbette başka örnekler de var, fakat Batı kültürü içerisinde, bu örnek en büyük yükü taşıyabilir.

Bölüm 3: Köksapın İdeal Topolojisi ve Mezra Ekonomisi

Bir köksap yapısının ideal topolojisini kelimelerle açıklamayı denemekten ziyade, bu yapıyı aşağıdaki grafiklerle daha etkin bir şekilde örneklemeye çalışacağım:

Şekil 4: Yukarıdaki örnek tek bir köksap düğümü için kuramsal olarak en ideal topolojidir, burada bir aile kümesini temsil etmektedir. Genişletilmiş aile grubu içerisindeki bağlanabilirliği temsil eden yakın ve güçlü bağlantılar düğüm içerisinde var olurlar. Dış bağlar farklı olarak gevşek ve zayıf bağlantılar, yerel mezra ile yakın bağlantılar, mezralar arasındaki bağları ve de zayıf ve uzak bağlantıların kapsamlı bağlanabilirlik etkinliğini fazlasıyla arttırdığı “küçük dünyaları” yaratan uzak bağlantılardır. Yeşil bölge, besin açısından asgari seviyede kendi kendine yeterlilik elde etmek için düğüm tarafından ihtiyaç duyulan coğrafi alanı gösterir.

Şekil 5: Yukarıdaki örnek bir mezra, veya aile düğüm kümesini gösterir. 4:4:4 şeklindeki gruplaşma sabit değildir, daha ziyade sadece esnek bir yapıyı aktarmak için uygun bir yoldur. Mezra içerisinde yakın ve güçlü bağlantılar vardır, ve farklı olarak gevşek ve zayıf bağlantılar dışarıya uzanır. Bireysel düğümlerde görüldüğü gibi aynı “küçük dünyalar” kuramını fraktal bir tarzda tekrarlarlar. Daha büyük, açık renkli yeşil bölge, özel olmayan kullanımları için mezra tarafından “emaneten” kontrol edilen, fakat bahçecilik projelerinin yetersiz kalabileceği durumlarda bir yedek stok olarak kullanım için uygun olan “yaban hayat, avlanma, ve toplayıcılık”, veya permakültürün “Zon 5″ bölgesi için gerekli coğrafi alanı temsil eder.

Şekil 6: Yukarıdaki örnek köksap düğüm kümelerinin oluşturduğu daha geniş bir kafes yapısı düzenini gösterir. Kuramsal bir dağılımı ifade eder, ve hiçbir “süper-mezra”, kent, veya köy olmadığını gösterir-yapı mezra seviyesinde “düzdür”, çünkü daha yüksek düzende bir yerleşkeye doğru herhangi bir büyüme hiyerarşiye kapı açacaktır. Aksine, bir sonraki örnekte gösterildiği gibi, daha karmaşık olarak düzenlenen işlevler geçici gruplaşmalarla kolaylaştırılırlar.

Şekil 7: Yukarıdaki örnek, süreksiz bağlantıların, panayırların, festivallerin vs., kafesin kapsamlı iletişim ve bilgi işlem kapasitesi etkinliğini büyük ölçüde arttıran uzak-mesafeli, zayıf bağlanabilirliğe etkisini gösterir. Daha uzak düğümler ara sıra meydana gelen bu olaylarla (mavi, kırmızı veya mor renkli kesikli çizgilerle gösterilmiştir) bağlantıya sokuldukları için, bilgi veya değiş tokuşların daha uzak mesafelere yayılmaları için taşınmak zorunda oldukları düğüm sayısı fazlasıyla azaltılır. (bir komşudan diğer komşuya taşıma için 8 adıma ihtiyaç duyulacak bir mesafenin yalnızca iki adımla aşıldığı siyah çizgiyle gösterilmiştir.) Daha geniş, daha zayıf, ve geçici olan bu ağlar, hiyerarşiyi kolaylaştırmadan daha karmaşık aktivite ve daha uzmanlaşmış ekonomik değiş tokuşu kolaylaştırırlar. Örneğin, 50 düğümden aslında yalnızca biri keçi beslemesine veya bira üretmesine rağmen, tüm 50 düğüm mevsimsel panayırlar, geçici pazarlar, vs. ile bu ürünlere kolayca erişebileceklerdir. Teoride, “düz” bir köksap kafesinin bu tarz geçici gruplaşmalarla idare edilebilen teknolojik veya endüstriyel karmaşıklık için hiçbir sınır yoktur. Bu biçim, daha karmaşık projelerin (savunma, metal veya cam işçiliği gibi oldukça uzmanlaşmış mallar, sosyal zenginlik) hiyerarşinin yaratılmasında bir katalizör görevi görmesini engeller.

Şekil 8: Düzenli geometrik kafes yapısı, gerçekte, araziyi, iklimi, kaynak dağılımını, vs. kapsayacak şekilde doğal coğrafya üzerine yayılmış olmak zorundadır-basit bir topografik harita üzerinde yukarıda gösterildiği gibi. Şekil 6′da örneklendirilen kuramsal ve geometrik olarak simetrik kafes daha kolay ön kavramsallaştırma sağlarken, bu şekilde örneklendirilen kafes daha gerçekçidir. Aslında, çeşitli farklı “kavramsal araziler” her biri eş zamanlı olarak gerçek jeo-uzamsal kafes yapısına etkileyecektir. Örneğin, fiziki arazi, seyahet zorluğu, kaynakların belirli noktalarda yoğunlaşması, su elde edilebilmesi, toprak zenginliği, vs. hepsi yerleşimde etkili olacaktır.

Bölüm 4: Gerçeklik, ve Mezra Ekonomisinin Yaşama Geçirilmesi

Bu kavramsal “mezra-ekonomisinin” gerçek dünyada yaşama geçirilmesi, mevcut kurulu düzenlemenin üstesinden gelerek ve tepeden aşağıya bir hiyerarşinin olmadığı bu fraktal modelin koordinasyonunu ve standardizasyonunu başararak esnekliği garanti eden çabalara gerek duyar.

Köksap kafes, fikirde, harikadır. Ancak, yeterli esneklik göstermezse, yalnızca ilk büyük sistemik şoka kadar dayanacaktır-ve hava durumundan, savaştan, teknolojiden, kıtlıktan, hastalıktan, vs. kaynaklanan sistemik şoklar her zaman insanlık üzerinde bir etkiye sahip olmuştur ve her zaman insanlığı etkilemeye devam edecektir. Mezra-ekonomisi kaynak işlemede planlanmış fazlalık kadar, uzun zamanlı bir anlayışa sahip kaynak işleme tekniklerini kullanarak esnekliği besler. Örneğin, orman bahçe kavramı aydınlatıcıdır: tüm bahçecilik ve tarımsal projeler yıllık getirilerinde değişiklik gösterir, bir orman bahçe projesinde bir yılın başarısızlığı gelecek yıllarda başarısızlık üretmez. Bir orman bahçe ile büyük miktarlarda kaynak depolanır ve diğer bölgelerdeki açıkları telafi etmek için uygundur. Benzer şekilde, bahçeciliğin iyi ürün elde edilen yıllarında yalnızca asgari düzeyde kullanılan toplayıcılık ve avlanmadaki yedek kapasitenin sürdürülmesi, bahçeciliğin kötü bir şekilde ürün verdiği yıllar için bir güvenlik sağlar. Bu yerleşik fazlalık, bahçeciliğin kötü ürün verdiği yıllarda bahçeciliğin uygulanabilirliğini-arttırılmış yaşam standardına olan normal faydalarıyla birlikte-sürdürmek için çok önemlidir.

Bu türde bir mezra-ekonomisinin yaşama geçirilmesi, çoğu durumda, mevcut bir iskân düzenine-sürdürülebilir olmayan, hiyerarşik, ve insan ontogeniz ile uyumlu olmayan bir iskân düzenlemesi-adaptasyon sağlamayı gerektireceğinin farkında olmak ayrıca önemlidir. Bu, kuramsal yapının mevcut hiyerarşik alt yapı (kentler ve otoyollar gibi) tarafından etkilenmiş olabilmesi bakımından yapaylık ortaya koyar. Belki de bunu atlatmanın en iyi yolu varolan kırsal alanlarda bir mezra ekonomisinin “tohumlarını ekmeye” başlamak, ve daha sonra yaşanmaz olduklarında önceki kentler ve şehirlere yayılmaktır.

Son olarak, bu yapısal modeli uygulama konusuna tepeden-aşağı, hiyerarşik araçlardan yararlanmadan değinmek önemlidir. Bu çabadaki en önemli araç bu modeli uyarlamanın arkasındaki mantığı açıklamak ve doğrulamak için açık-kaynak tartışmaların kullanımı olacaktır-ümit ediyorum ki, bu yazıda olduğu gibi. Bir diğer araç ise geleneksel söylence aracının kullanımı-muhtemelen yenilenmiş bir biçimde-olacaktır. Bu temel yapıdan ayrılmanın gizli tehlikelerini anlatan hikayeler, ana ilkeleri bozulmadan tutmaya yardım edecektir. Nihayet, ve bence en önemlisi, bu kuramsal yapının başarısı, öncü uygulayıcılar tarafından bu yapının diğer yapılardan daha iyi bir yaşam standardı sağladığının kanıtlamasına bağlı olacaktır. Eğer ortalama bir Amerikalı basmakalıp bir Tuscan köyünde “iyi bir yaşam” sürebilirse, ve bu yaşam tarzına nasıl sahip OLABİLECEKLERİ de gösterilirse, insanlar gerçekten bu yapı etrafında toplanacaklardır. Eninde sonunda, bu, POZİTİF bir gelecek öngörüsüdür-feodal köleliğe bir dönüş değil, daha eşitlikçi ve insana uygun bir yaşama doğru ilerleyiştir…

Çeviren : Elfun K.

Köksap, adını, birbirine bağlı yer altı kök sistemleriyle yayılan bambu, toz ağacı, veya zencefil gibi bitkilerden alır. Gilles Deleuze ve Felix Guattari, hiyerarşik olmayan bir örgütlenme tarzından söz etmek için bu kelimeyi kullandılar. Bense bu metaforu, hiyerarşik olmayan bir ekonomik faaliyet koordinasyonu sağlayan asgari derecede kendi kendine yeterli düğümlerin ağ örgüsünden oluşan insana ilişkin alternatif bir örgütlenme tarzı olarak genişletiyorum. Kendi köksap tanımlamamda şu iki önemli temel kavramı kullanıyorum: 1) hiyerarşiye eklemlenerek büyüyen bağımlılıkları ortadan kaldıran asgari kendi kendine yeterlilik, ve 2) köksapın, normalde hiyerarşilerin kapasitesini zorlayan bilgi işlem yüklerini gidermesine izin veren ağ bilgi sürecine ait “küçük dünyalar” kuramını kullanan gevşek ve dinamik ağ oluşumu.

Köksap, enerji & petrol doruğundan (bir köksapsal örgütlenmenin düşük-enerjili sosyal eş güdüm için en uygulanabilir çözüm olduğunu savunur), jeopolitika & terörizme (köksapın örgütsel ilkelerinin çoğunu bünyesinde toplama eğilimindeki gelişmekte olan devletsiz aktörler), felsefeye (köksapsal örgütün, mevcut egemen hiyerarşik tarza göre insanın genetik ontogenizyle çok daha uyumlu olduğunu savunur) çeştli konuları birbirine bağlayarak, bu günlüğün ana konusunu oluşturur.

Köksapın insan sistemlerine uygulanması üzerinde duran çeşitli yazılar aşağıdadır:

1. Büyüme Sorunu. Sosyal yapımızın neden sürdürülemez olduğu, köksapın nasıl bir çözüm sunacağı, ve bunun nasıl uygulanacağının ortaya konması.
2. Bir Mezra Ekonomisi Tasarlamak. Bir köksap ekonomisinin nasıl işleyeceğine genel bir bakış.
3. Bahçecilikte Esneklik ve İstikrar Yaratmak. Bir melez-bahçecilik düzeninin köksap düğümü seviyesinde nasıl uygulanabileceğinin daha detaylı bir analizi.
4. Köksap & Merkezi Yer Kuramı. Bir açımlamaya karşılık olarak, köksapın var olan hiyerarşik yapılar arasında nasıl büyüyebileceğinin daha detaylı bir tartışması.
5. Köksap Ağ Savunması. Bir Cambridge takımının köksap yapılarını hiyerarşiye karşı savunmak için potansiyel taktikleri ortaya koyduğu çözümlemesinin incelenmesi.

Jeff Vail – Büyüme Sorunu

Büyüme Sorunu dizisinin bu son makalesi, köksapın topluluk seviyesinde uygulanmasını gözden geçirir. Köksap, bir “sığınak zihniyeti” taraftarı topluluk yapılarını reddetmez, ancak daha ziyade hem kişisel hem de topluluk seviyesinde köksap prensiplerini kabul eden ve kolaylaştıran topluluklara ihtiyaç duyar. Neticede bir köksap topluluğu, köksap birey veya aile düğümlerinden oluşur-temel gereksinimleri için topluluğa bağımlı olmayan katılımcılar, ne de katkıda bulunmadan topluluktan faydalanmayı bekleyen katılımcılar. Bilâkis, hem birey hem de topluluk, birbirinin dengi olarak toplamı sıfırsız^* biçimde ortak olmayı tercih ederler.

Topluluğun sonuç-temelli odak noktası aslında bireyle aynıdır, çünkü topluluk, topluluğun ötesindeki daha geniş bir ağa erişim yeteneği kadar, temel ihtiyaçları karşılığında topluluğun esneklik ve kendi kendine yeterlilik inşa etmelerine yardımcı olma yeteneğinin farkına varan bireylerden oluşur.

Su

Toplulukların yapabileceği ilk şey, bireylerin su konusunda kendi kendilerine yeterlilik yaratma çabalarının önünden çekilmektir: insanları yağmur suyu toplama ve depolamaktan alı koyan, veya çimlerini sulanmış tutmaları emrini veren imar ve yönetmelik engellerini kaldırma. Topluluklar ayrıca yağmur suyu politikalarına değinebilirler-pek çok topluluk, yağmur sularını etkin bir şekilde süzme göletlerinde depolamak, veya topluluk kullanımı için muhafaza etmekten ziyade, yağmur sularını okyanusa yönlendirir (örn. Los Angeles). Ayrıca topluluklar, topluluk dışındaki fikirleri yerel olarak uygun bir tarzda geliştirmek için insanlara yardımcı olmak kadar, su toplama ve paylaşımını kolaylaştırabilir ve en iyi uygulamalardan verim olabilir. Olasılıklar sınırsızdır-buradaki diğer herşey gibi, önemli olan nokta topluluğun konunun farkında olması ve konuya değinmek için bilinçli bir çaba göstermesidir.

Yiyecek

Tekrarlamak gerekirse, topluluklar, bireylerin yiyecek konusunda kendi kendilerine yeterli olma çabalarının önünden çekilerek başlamalılar. Bu, sebze bahçeleri yerine çimleri zorunlu tutan, banliyö yerleşkelerinde tavuk gibi küçük kümes hayvanları yetiştirmeye engel olan, ve hatta (!) meyve olmayan ürünler veren ağaçlar ekmeyi emreden imar ve düzenleme engellerini ortadan kaldırmak anlamına gelir. Ancak topluluklar ayrıca besin konusunda kendi kendine yeterliliği kolaylaştırma konusunda oldukça ileriye etkili bir role sahiptir. Topluluk bahçeleri başlangıç için harika yerlerdir, özellikle bireysel bahçeciliği uygulanamaz kılan yüksek yoğunluklu konutlarda ikamet eden insanların olduğu yerlerde. Örneğin, bu, Venezuela’daki kent alanlarında büyük etkilere sebep olmuştur. Topluluklar ayrıca konferanslar, usta bahçıvan kursları, yerel bahçecilik gezileri, topluluk fakültesi kursları, veya yerel olarak uygun türler için topluluk tohum bankaları yolu ile en iyi uygulamaların paylaşılmasını kolaylaştırabilir ve bilgiyi besleyebilir. Son olarak, topluluklar yerel artı değer üretimini desteklemek, yiyecek konusunda en azından bölgesel bir kendi kendine yeterliliği desteklemek, ve taze, mevsimsel, yerel olarak yetiştirilmiş yiyeceklerin kalite ve değerleri için bir halk beğenisi uyandırmak için pazarları özendirmeyi dikkate almalılar.

Barınma, Isınma, & Soğutma

Kendi kendine yeterli barınakların fiili uygulamasını öncelikli olarak bireysel bir çaba olarak görüyorum, yine de topluluklar elbette bu standartlara uyan müşterek yapılar, okullar, vs. oluşturmayı düşünmeliler. En önemlisi, her halükârda topluluklar, hükümeti bireysel olarak bu şekilde olmasını dileyen insanların önlerinden çekmeye çalışabilirler. Güneş paneli kurulumlarını, gri suyu, yağmur suyu toplamayı, veya küçük kümes hayvanlarını yasaklayan, ya da bina ve arsa sınırı arasında ne kadar mesafe kalacağını ve asgari sayıda park alanını emreden imar zorunluluklarından kurtulun. Sebze bahçelerini yasaklayan, çimenleri emreden, güneş paneli kurumlarını engelleyen Ev Sahipleri Derneği kurallarını ortadan kaldıran yasa veya düzenlemeler geçirin. Kolorado Ev Sahipleri Derneklerinin (ESD) çoğu güneş panellerinin kurulmasını yasaklamaya çalıştı, ancak yakın zamanda ESDlerin güneş panellerini yasaklamasını engelleyen bir kanun çıkarıldı-güzel bir fikir gibi görünüyor. Kolorado yasası kesinlikle kusursuz değil, fakat birkaç kişinin topluluğunuzu daha bir kendi kendine yeterli yapmaya yardımcı olmak için yerel veya eyalet yönetimiyle çalışmak için atabileceği gerçek bir adım örneğidir. Eğer ESD’niz solar sıcak su (veya diğer panelleri) kurmanızı engelliyorsa, neden ESD kurallarını değiştirtmeye çalışmıyorsunuz-aynı şeyi isteyen pek çok komşu olabilir, ve yakın komşularınız ne kadar çok kendi kendine yeterliyse, topluluğunuz da o kadar güçlü olur, topluluk “banliyö” olsa bile. Eğer ESDniz değişmezse, Kolorado örneğini takip edin.

Savunma

Kişisel savunmada olduğu gibi, bir topluluğun sığınak zihniyetine sahip olmasını ve Güney Lübnan’daki Hizbullah tarzı savunma hazırlıkları yapmasını savunmuyorum. İşe yarayabileceğini düşünüyorum ve bunun üzerine daha önce yazmıştım, ancak bence sonucu en kötü olan ikinci şeydir ve mümkünse kaçınılması gerekir. Modern Amerika’da, hem federal hükümet hem de mevcut eyalet yönetimleri şemsiyesi altında bir köksap topluluğunun işlemesi bana göre tümüyle mümkündür. Yine de, bunun muhtemelen mümkün olmadığı diğer uluslar bulunmaktadır-örneğin Kolombiya. Amerika’nın bu aralar sahip olduğu hoşgörülü ortamın gelecekte bir noktada Kolombiya’ya oldukça benzeyebileceği çok gerçek bir olasılık gibi görünüyor. O nedenle, bu, yerel topluluklar tarafından durum bazı esasında ele alınmak zorunda olan bir konudur. Kendi kendine yeterlilik bilincine sahip olan Kalifornia, Willits kasabası çevresinde devriye gezinen silahlı milisleri kesinlike savunmazken (bazı Amerikan toplulukları bunu etkin bir şekilde gerçekleştirseler de), bu tarz bir “uç” davranış, yerelleştirilmiş kendi kendine yeterlilik ve köksap yapısını kurmayı deneyen Kolombiya’daki küçük bir köy için oldukça temel bir gereksinim olabilir.

Tıp, Eğlence, & Eğitim

Topluluklar, banda alınmış kablolu TV programlarına başvurmadan kendi eğlencelerini sağlamak için sayısız yollara sahiptir. Ayrıca, topluluklar uzmanlaşmış bilgi problemlerine değinebilirler-bahçecilik ve köksap kuramı kadar, eğitim ve tıp konularının da tüm seviyelerdeki (genel ve özel) yerel okul müfredatlarında kapsandığından emin olarak, bu tarz öğrenim kaynaklarını topluluk fakültesi, yerel kütüphane, konferanslar vs. aracılığıyla elde edilebilir kılarak.

Değiş Tokuş, Bilgi İşlem, ve Yerel Topluluk Ötesinde Etkileşim

Bu konudaki olanaklar sayısızdır. , ve üzerinde düşünmek için sadece birkaç tanesini seçeceğim: Topluluk parası, topluluk gazetesi veya günlüğü, toplumsal kalkınma mikro-borçları, mevsimsel pazar veya festivalleri desteklemek, vs. Bu, yenilik ve en iyi uygulamaların paylaşımı için olgunlaşmış bir alandır…ek fikirler için, Michael Schuman’ın “Going Local“ kitabına göz atınız.

Köksapı Topluluk Seviyesinde Uygulama Üzerine Pratik Düşünceler

Köksapı bireysel seviyede uygulamakla, köksap, topluluklar için bir ya hep ya hiç önermesi değildir. Bireylerin köksapa doğru ilerlemesini kolaylaştıran herhangi bir adım yararlıdır. Her topluluğun durumu farklıdır, ve burada sunulan önerilerle birleştirilecek yollar neredeyse sınırsızdır. İhtiyaca göre düzenle, yeni çözümler düşün, uygun gördüğün şekilde bu fikirleri benimse veya reddet, ve işe yarayanı (en iyi uygulamalar) ve yaramayanı dünya ile açık-kaynak tarzında paylaş-ancak her şeyden önemlisi, topluluğunuzu köksapa nasıl yaklaştırabileceğinizi düşünün, ve daha sonra harekete geçin.

Beleşçiler

Son olarak, her topluluk beleşçi sorununa değinmek zorundadır. Bazı insanlar hiçbir şeye katkıda bulunmadan topluluktan faydalanmak isteyeceklerdir. Çoğu durumda, örnek oluşturan baskılar yeterli olacaktır, ve bu özellikle, bazı insanların toplanmış artı değeri süresiz olarak eritmesini kolaylaştıran büyük bir yeniden dağıtım planının olmadığı köksapın bir gerçeğidir. Yine de, sorun çıkacaktır, ve köksap içerisinde ve başka yerlerde, hayırseverlik alanı ve ihtiyacı her zaman olacaktır. Kimin hayır işine layık ve kimin bir beleşçi olduğunu belirlemedeki en önemli etken, üyelik gereksinimlerinin bilinçli bir şekilde ifadesidir: topluluk en az derece kendi kendine yeterli üyelerine yardım ederek kuvvet kazanır, ancak bu onlara sürekli olarak yalnızca yemeleri için balık vererek değil onlara balık tutmada yardım ederek yapılmalıdır. Köksap topluluklarının merhametsiz olmalarına gerek yoktur-gerçekte, adece ahlaki temellerde değil, daha esnek bir topluluk inşa etmenin bencil temellerinde de merhametsiz olmamalılar-ancak yetenekle kabaca orantılı katılım talep eden örnek oluşturan baskıları kullanmalılar.

Sonuç

Umarım, beş bölümden oluşan Büyüme Sorunu faydalı olmuştur. Kişisel dünya görüşümün köşe taşlarından biri, büyümenin insanlığın yüzleştiği en büyük sorun, ve hiyerarşik sosyal örgütlenme biçiminden köksapa kaymanın bu sorunu “çözmede” en iyi şansımız olduğudur. Ayrıca, ölçekten bağımsız bir çözüm olduğu için köksapı değerli buluyorum: uluslararası ve ulusal problemlerimizi çözmeye yardımcı olabileceğini, ancak başarısız olsa bile, kesinlikle bireysel koşullarımızı geliştirebileceğini düşünüyorum. Nihayetinde, kendimizi soruna yol açan sebebin bir parçası olmaktan çıkarmak kötü bir şey olamaz. Ghandi’nin dediği gibi, “bu dünyada görmeyi dilediğiniz değişim olun.” Özellikle ölçekten bağımsız (ölçeksiz) bir çözüme uygun görünüyor!

Çeviren: Elfun K.

*ç.n. “Toplamı sıfırsız” kavramı oyun kuramından gelmektedir. Sonucun sıfır olması gerekmeyen, bütün oyuncuların riske attıklarından fazlasını kazanabilecekleri bir oyunu anlatır. Bu oyunda işbirliği halindeki bütün taraflar kazançlı, rekabet halindeki bütün taraflar ise zararlı çıkabilir. Yazarın bağlantı verdiği kitapta – Nonzero – buna örnek olarak şunlar verilmiştir: silahlanma kontrolü müzakereleri, ticari dedikodular, genomdaki genler arasındaki ilişki, araba veya kitap alırkenki etkileşimler.

Bu dördüncü makale, köksapı kişisel seviyede uygulamak için pratik adımları inceler. Son bölümde, köksapın kuramsal gereksinimlerini ele aldım. Köksap, antropolojik süreçleri anlamak için bilinçli bir girişimle, asgari kendi kendine yeterlilik inşa etmek ve “küçük dünyalar” ağıyla meşgul olmak için kişisel seviyede başlar. Bu bölüm, bu kuramı artan ve uygulanabilir şekilde kişisel seviyede uygulama fikirlerimin ana hatlarını çizecektir. Hiçbir şekilde geniş kapsamlı ve ayrıntılı bir fikir listesi olmak için planlanmadı, daha ziyade tartışma için bir başlangıç noktasıdır:

Su

21. yüzyılda, suyun en önemli kaynağımız olduğu anlaşılır bir hal alacaktır. Petrol ve fosil yakıtlara olan bağımlılığımızın ötesine geçeceğiz—çarpıcı biçimde düşük yerel enerji tüketimine başvurma gereksinimiyle—fakat su ihtiyacımızın ötesinde hareket edemeyiz. Suyun yerini hiçbir şey alamaz, bu yüzden kullanım etkinliği ve toplama faydaları tek seçeneğimiz. Dünyanın pek çok bölgesinde, su ivedi bir endişe değil. Ancak, temel ve sürdürülemez su gereksiniminden dolayı, tutarlı ve esnek bir su stoğu yaratmak heryerde en önemli öncelik olmalıdır. İklim değişimi, veya yakın zamanda Atlanta bölgesini etkileyen kuraklık gibi periyodik bir aşırı kuraklık, bugün “kesin bir şey” olarak görülebilen su stoklarının aniden tehlikeye atılmasına sebep olur. Birey bunu nasıl yapar? Bence, şu dört unsur çok önemlidir: etkin kullanım, esnek toplama sistemleri, arıtma, ve yeterli depolama.

Etkin kullanım, herhangi elde edilebilir su stoğunu mümkün olduğu kadar arttırmak için en iyi yoldur, ve bunu başarma yöntemleri çeşitlidir: kompostlama (sifonsuz) tuvaletler, düşük-akışlı duş başlıkları, bahçeyi kuru otla örtme (malçlama), vs. Ev içi su kullanımını bahçede tekrardan kullanan Gri su sistemleri etkinliği arttırmada diğer önemli yollardır.

Esnek toplama sistemleri de önemlidir. Yağmur suyu hasadı kişisel asgari kendi kendine yeterliliği karşılamanın en iyi yoludur—müşterek bir akifere, belediye stok sistemine, veya nehir kaynağına bağımlılık, su stoğunuzu diğerlerinin eylemlerine bağımlı kılar. Mülkünüze düşen yağmur suyu (en azından tartışmalı olmayan bir şekilde) başkalarına bağımlı değildir, ve yeterli planlama ve depolama ile en sıcak bölgelerde bile ev ve bahçenin asgari gereksinimlerini karşılamak için yeterli su sağlayabilir. Yağmur suyu hasadı üzerine pek çok güzel kaynak var, fakat bence en iyisi Brad Lancaster‘in yazdıkları—edinmenizi, okumanızı, ve fikirlerini uygulamanızı öneririm. Kirli su bahçeler için uygun olabilirken, içmek için suyu arıtmak gerekebilir. Var olan su stoğu arıtılmaya gerek duymasa bile, kişisel kullanım için yeterli suyu solar veya diğer başka yöntemler ile arıtma bilgi ve becerisi, beklenmedik olaylar karşısında esnekliği arttırır.

Depolama da önemlidir. Yağmur, neyse ki, devamlı yağmaz—oldukça değişken ve tahmin edilemez dozlarda yağar. Aklıselim bir kişi, uzun dönem depolamanın Atlanta bölgesinde gerekli olmadığını çünkü yağmurun tüm yıl boyunca düzenli olarak yağdığını, yalnızca birkaç aylık stok depolamanın yeterli olacağını söyleyecektir. Son dönemde yaşananlar bunun hatalı olduğunu kanıtladı. Diğer bölgeler, yağışların büyük çoğunluğu için kısa, yıllık muson mevsimlerine bağlıdır (Arizona gibi). Burada, en az bir yıllık su stoğu depolamak kendi kendine yeterlilik için bir eşiktir, ve daha fazlası arzu edilir. Kayda değer kuraklıklar ve düzensiz yağışlar daha fazla depolamanın daha iyi olduğu anlamına gelir—birbirini takip eden iki yıl boyunca yağmur miktarını yarıya düşüren bir kuraklıkla başa çıkmak için yeterli stoğunuz yoksa, o halde herkes kıtlıkla yüzleşiyorken, tam da en kötü zamanda bağımlılığa geri dönmeye zorlanırsınız. Suyu nereye depolamalı? Burada da seçenekler çeşitlidir—sarnıçlar, gerçekçi bir seçenek olan havuzlar gibi açıkça içme suyu kaynaklarıdır,  ancak çukurlarda depolama ve üzerini örtme bir bahçeye su stoğu sağlamanın önemli bir parçasıdır.

Yemek

Yeterli toprak ve suyunuz varsa, asgari kendi kendine yeterlilik sağlamak için yeterli yiyecek yetiştirmek mümkün olacaktır. Pek çok kişi bunu hem gerçek dışı hem de çok uç bir şey olarak görürken, bence her ikisi de değil. Morgan Stanley için Küresel Strateji’nin eski başkanı gibi sağlam “kurumsal” düşünürler bile insanlığın yüzleştiği belirsizlikler ışığında tam olarak bu yolu tavsiye ediyorlar. Yiyecek ile ilgili kendi kendine yeterlilik yaratmak için çeşitli mükemmel yaklaşımlar vardır: Permakültür (Bill Mollison’un “Permaculture: A Designer’s Manual” kitabı), Masanobu Fukuoka’nun “Doğal Tarım” (aynı isimli kitabı), Hart’ın “Yiyecek Ormanlar,” ve John Jeavons’un “Biyoyoğun Yöntemi” (“Daha fazla sebze nasıl yetiştirmeli” kısmına bakınız.). Bu fikirlerde yapacağınız bazı değişiklikler ve birleşimler sizin şartlarınızda işe yarayacaktır. Yalnızca birkaç bin metre karelik alanda bir bireyin gereksinimlerini karşılamaya yetecek kadar kaloriyi yetiştirmek mümkündür—daha küçük banliyö arsalarında da olanaklıdır ve kişi başına 1,5 dönüm kadar az bir alanda mutfak açısından tatmin edici bir beslenme sağlayabilme yeteneğiyle ilgili daha önce bir yazı yazmıştım.

Burada ek olarak göz önünde tutmamız gereken şey, bilinmeyen olaylar karşısında yiyecek stoklarını esnek kılma ihtiyacıdır. Esasen bir yiyecek üretim tarzının başarısızlığını başarısız olma olasılığı olmayan diğerleriyle eş zamanlı olarak kapatmayı tavsiye eden “Bahçecilikte Esneklik Yaratmak“ yazısında tam olarak bu konuya değinmiştim—örn. ağaç-mahsul üretimiyle dengeli sebze bahçeleri, ihtiyat meralarının kullanılabilirliğiyle birleştirilen hayvan üretimi, veya yabani yiyecekler toplamak için kullanılan bir yedek toprak. İkinci Dünya Savaşı sonrası, çok büyük bir açlık Yunanis’tanı etkilerken, Girit’te yerel insanlar hayatta kalmak için çevredeki ormanlardan besleyici otlar toplamaya başladılar. Yiyecek esnekliğini elde etmek için doğru karışım her yerde farklı olacaktır—çözüm, durumunuz üzerine bilinçli bir şekilde düşünmek ve konuya değinmektir.

Barınma, Isınma & Serinleme

Barınak, ısınma ve serinlemeye yönelik dış enerji girdilerini azaltmak veya ortadan kaldırmak için tasarlanmalıdır. Bu, en uç iklimlerde dahi mümkündür. Barınak, yerel ve sürdürülebilir bir tarzda sağlanamayan inşaat ve bakım malzemelerine olan bağımlılığı ortadan kaldıracak şekilde tasarlanmalıdır. Bunun zorlu bir iş olduğunun farkındayım—ancak mimari seçimlerimiz, en az yiyecek seçimlerimiz kadar gerçek yaşam tarzımız hakkında söz sahibidir. Çoğu kez, bölgenizde veya iklim olarak benzer bölgede yaşayan endüstri öncesi insanların mimari tercihlerini incelemek, yerel olarak uygun mimari yaklaşımları hakkında iyi bilgiler sağlar. Pasif solar ısıtma ve soğutma, uygun tasarım ile, hemen hemen tüm iklimlerde mümkündür—daha önce değindiğim bir konu.

Savunma

Bireylerin uzun namlulu tüfekler, anti-personel mayınlar ve cephaneyle desteklenmiş kendi özel, savunulabilir sığınaklarını kurmalarını desteklemiyorum. Eğer düşünceniz bu yöndeyse, öyle olsun. Bir ya da daha fazla silaha sahip olmanın çeşitli nedenlerden ötürü iyi bir fikir olabileceğini düşünüyorum—savunma bunlardan biri (avlanma, iyi bir değer biriktirme aracı, vs.). Gerçeklerle yüzleşelim: Kendinizi savunmak için ölümcül bir silah kullanmaya gerek duyduğunuz ya da kullanılmakla tehdit edildiğiniz bir noktadaysanız, A) zaten ciddi bir tehlike altındasınız, ve B) muhtemelen bu noktaya gelene kadar bazı önlenebilir hatalar yaptınız. Birey için var olan tek en iyi savunma şekli, topluluğunuzun büyük ölçüde kendi kendine yeterli olduğundan, ve kendi kendine yeterli olan bireylerden oluştuğundan emin olmaktır. Bu serinin beşinci bölümü tamamen bu konuya değinecektir. Umarım, Amerika hiçbir zaman bahçenizi korumak için ölümcül güç kullanmak zorunda kalacağınız bir yer olmayacaktır, ancak dünyanın büyük bölümünün zaten o noktada olduğunu unutmayalım. Her iki durumda, tek en iyi savunma, birbirine bağlı fakat tek başına kendine güvenen bireylerden oluşan bir topluluktur—köksaptır. Eğer komşularınız bahçenizi basmaya veya tasarruflarınızı “ödünç almaya” gerek duymuyorsa, o halde topluluk için dış tehlike, tahrik edici bir güçtür. Daha sonra üzerinde duracağım.

Şimdilik, esnek bir topluluk inşa etmek bir yana, bireylerin kendi esnekliklerini savunmak için yapabilecekleri birkaç şey var. Öncelikle, göze çarpmayın. Hakim Bey’in kalıcı otonom bölge kavramı büyük ölçüde “ortadan kaybolmaya” bağlıdır. Bunun bireysel koşullarda kendini nasıl göstereceği değişiklik gösterecektir. İkincisi, kendi kendine yeterliliğinizi sağlayan esasların etrafa yayılmış ve en az derecede taşınabilir olduğunu garanti altına alın. “Mad Max” filmlerinden çıkma bir çeşit vahşi bakışlı felaket taciri gibi görünme pahasına, haydutlar, koyun veya mısır çuvalları şeklindeki malları badem ağaçları, arı kovanları, veya iyi depolanmış göletlerden çok daha kolaylıkla taşıyabilirler. Sadece kendi kendine yeterliliğinizi nasıl elde ettiğinizi, ve tüm sistemin tek bir şok, tek bir hırsız, vs. saldırısına nasıl açık olduğunu düşünün. Bu stratejiyi dikkate alan gezici haydut çeteleri olacağına inanmak zorunda değilsiniz—aynı derecede sellere, yangına, kuraklığa, salgın hastalıklara, iklim değişikliğine, aşırı enflasyona, vs. uygulanabilir. “Bahçecilikte Esneklik Yaratmak” makalesi bu konuya değiniyor.

Tıp, Eğlence, & Eğitim

Kendi apandisitinizi almayı veya açık kalp ameliyatı yapmayı bilmeniz gerekmiyor. Komşularınıza performans sergilemek için Tony-ödüllü yetenekli bir aktör olmanız gerekmiyor. Çocuklarınızın eğitimi için aklınıza gelen her alanda doktora almanız gerekmiyor. Ancak temel ilk yardımı bilirseniz, sohbet edebilir veya bir hikaye anlatabilirseniz, kurgusal olmayan kaynak kitaplarından oluşan küçük fakat genel bir kütüphaneniz varsa, bir adım öndesiniz. Güzel bir yemek pişirebilir ve arkadaşlarınızı eğlendirebilir misiniz? Bakın, insanın yaşam kalitesi sadece temel kalori ve ısı gereksinimlerini karşılayabilmekten daha fazlasına gerek duyar. Köksap fikri yalın gereksinimlerle yaşamlarını devam ettirebilen bir grup insan yaratmak değildir. Yeteri kadar yiyeceğe sahip olmak harikadır—şu anda muhtemelen önümüzdeki 10 yıl boyunca yetecek kadar fasulye satın alabilirsiniz, fakat ben bu şekilde yaşamak istemiyorum. Amerikalıların çoğu bize yaşam kalitesi fikri sağlaması için ekonomimize bağımlıdır—dışarıda yemek, film izlemek, ucuz mallar satın almak. Asgari kendi kendine yeterlilik, bu yaşam kalitesi unsurlarını kendi kendimize sağlama yeteneğine ihtiyaç duyduğumuz anlamanız gelir. Bu, zaten bu şekilde yapan üçüncü dünya ülkelerindeki insanlara—veya düzenli aile yemekleri olan, kaliteli ev yemeklerinin tadını çıkaran, saatlerce aydınlatıcı ve eğlendirici sohbetler sürdürebilen, gevşeyebilen ve bahçede oturmanın basitliğinin tadını çıkarabilen “Batıdaki” şanslı azınlığa—muhtemelen tuhaf gelecektir. Kimilerine gülünç gelebilir, fakat diğerleri için bu giderilmesi gereken tek, en zorlayıcı bağımlılık olacaktır. Tekrardan—buradaki kilit nokta bağımlılıktır. Bir daha asla E! izleyemeyeceğinizi veya Applebee’s'de yiyemeyeceğinizi söylemiyorum. Söylediğim şey, eğer bu şekilde “yaşam kalitesi” elde etmeye bağımlıysanız ve bu yaşam kalitesine erişmek için kendi koşullarında hiyerarşik sistem içerisine girecekseniz, asgari kendi kendine yeterlilik elde edememişsinizdir.

Değiş Tokuş için Üretim

Son olarak, asgari kendi kendine yeterliliğin ötesinde, bireysel düğüm değiş tokuş için bir miktar artı değer üretebilme yeteneğine sahip olmalıdır. Çünkü bu, tek bir düğümün tamamen kendisi için gerçeğe uygun bir şekilde sağlayabileceğinin ötesindeki ürünleri ve hizmetleri yaratan ek bir yaşam kalitesine erişime izin verir. Asgari kendi kendine yeterliliğin soyutlanma politikasına gerek duymadığı nokta burasıdır. İdeal bir yaşam kalitesi için arzu edilen her şeyi sağlamak bir birey veya aile düğümü için ne mümkündür ne de böyle bir şey arzu edilebilir. Asgari kendi kendine yeterlilik zorunluyken, isteyeceğiniz her yiyeceği, her aleti, her eğlence tarzını, her hizmeti bağımsız bir şekilde üretmek zorunluluk değildir. Asgari kendi kendine yeterlilik bir defa elde edildiğinde, bir artı değer ürününü ihtiyari bir temelde değiş tokuş etme yeteneği, bireysel düğümün yaşam kalitesini arttıran çok sayıdaki isteğe—fakat ihtiyaca değil—erişmesine izin verir. Bu artı değer ürünü bir yiyecek olabilir—belki 30 tavuğunuz vardır ve gündelik esaslarda tüketmediğiniz fazladan bir veya iki düzine yumurtayı değiş tokuş edersiniz. Belki de şarap, zeytin yağı, fırında ekmek, veya konserve sebze yapıyorsunuz. Ya da bir hizmet sağlıyorsunuzdur—ilaç, çocuk bakımı & eğitimi, masaj, kim bilir? Olasılıklar sınırsızdır, ancak hayal etmek önemlidir.

Köksapı Kişisel Seviyede Uygulama Üzerine Pratik Düşünceler

Köksap, bir ya hep ya hiç teklifi değildir—mümkündür, ve köksapa doğru sürekli artan adımlar atmak için hem gerekli hem de caziptir. Daha azıyla nasıl daha fazlasının yapılacağını öğrenin. Köksap prensiplerini her yönden bilinçli bir şekilde günlük yaşamınıza katmaya çalışın—tüketim tercihlerinizi düşünün, daha sonra köksapı gerçekleştirmeye yönelik büyük adımlar atmak için orta ve uzun dönem planlar yapın.

Ve, bilhassa, köksap bir “sığınak zihniyeti” talep etmez, hatta onaylamaz. Bir bireyin köksapa doğru atabileceği tek en büyük adım, yerel toplulukta köksap yaratımında aktif bir katılımcı olmaktır. Bu, elbette, bir sonraki ve son bölümün konusudur.

Çeviren: Elfun K.

Bu üçüncü makale hiyerarşiye sürdürülebilir bir alternatif için kuramsal gerekliliklere göz atar. İlk iki bölümde, hiyerarşik varlıklar arasındaki rekabetin sürekli büyüme ihtiyacını yaratarak, en etkin şekilde büyüyen ve kuvvetlenen varlıkları seçtiğini ve insanın sisteme katılım bağımlılığının bu sürecin yaşam kaynağı olduğunu açıkladım. En temel seviyede, o halde, hiyerarşiye alternatif ve büyüme sorununa çözüm bu bağımlılık konusuna hitap etmek zorundadır. Benim önerdiğim alternatif—köksap dediğim şey—tamamen bu noktada ortaya çıkar.

Asgari Kendi Kendine Yeterlilik Kazanmak

Köksapın ilk prensibi, bireysel düğümlerin—ister aile fertleri isterlerse çeşitli boyutlardaki topluluklar olsun—asgari şekilde kendi kendilerine yeterli olmak zorunda olduklarıdır. “Asgari şekilde kendi kendine yeterlilik”, kendinizi hiyerarşik sistemin koşullarına maruz bırakmaya istekli olacağınız oldukça önemli ihtiyaçlarınızı kalıcı ve güvenilir bir şekilde karşılama yeteneği anlamına gelir: yemek, barınma, ısınma, tıbbi bakım, eğlence, vs. Sıfır ticaret, çilecilik, veya “soyutlanma politikası” anlamına gelmez, daha ziyade daha geniş sistemlerle etkileşim ve ticaretle uğraşmak avantajlı olduğunda bu şekilde davranma yeteneğidir. Buran çıkan doğal sonuç, asgari ölçüde kendi kendine yeten bir sistem değiş tokuş edebilmek için bir miktar artı değer üretmelidir—fakat sadece avantajlı bulunduğu hallerde. Asgari ölçüde kendi kendine yeten bir aile, gerekirse idare etmek için kendi yiyeceğini, kendi ısınmasını ve barınağını, ve avantajlı gördüğü zaman ilave, yaşam kalitesini arttıran tüketim mallarını değiş tokuş etmek için yeterli miktarda ihtiyaç fazlası—mesela zeytinyağı—üretebilir. Bu asgari kendi kendine yeterlilik ilkesi, ticaretin, değer katkılı değişimin, ve dış dünya ile tam bir etkileşimin sürmesine izin verirken, tek bir aileyi veya topluluğu güçlendirir.

“Bağımlılığın” kişinin “ihtiyaç” tanımının sonucu olduğu doğrudan doğruya ortada olmalıdır. Zimbabveli bir köylünün düşüncesinde tam bir kendi kendine yeterlilik, hatta tam bir lüks, ortalama bir Amerikalının hayatta kalmak için “ihtiyaç” hissettiklerine kesinlikle yetmez. Sonuçta, “nesnel olarak” kendi kendine yeten bir Amerikalı, “ihtiyaç” olarak algıladığı şeyi elde etmek için kendini hiyerarşiye satabilir. Bu maksatla, “zarif sadelik” olarak adlandırdığım şey “asgari kendi kendine yeterlilik” yaratmanın önemli bir unsurudur. Bu, kendi kendine yeten bir temelde gerçekçi bir şekilde sağlanabilen bir maddi tüketim seviyesindeki “nesnel” ihtiyaçlarımızı (Bunları çoğunlukla maddi değil yaşantısal olarak, ve küresel tüketim-pazarlama sistemiyle değil genetik ontogenezimiz ile değer biçilmiş olarak tanımlıyorum) bilinçli bir tasarımla karşılayabileceğimiz ve aşabileceğimiz fikridir. Bu konuyla ilgili daha önce yazmıştım (1 2 3 4 5).

“Küçük Dünyalar” Ağlarını Etkilemek

Köksap düğümleri birbirini nasıl etkilemeli? Çoğu modern bilgi işlemleri, çok büyük miktarlardaki bilgiyi sindirme ve işleme yeteneğine sahip, süreçte büyük verimsizliklere uğrayan geniş, hiyerarşik sistemler tarafından kullanılır. Köksap iletişim için temel kuramsal model panayır veya festivaldir. Bu model yerel olarak ve sıkça tekrarlanabilir şekilde—akşam yemeği partileri, barbeküler ve okuma grupları şeklinde—ve mevsimsel panayırlar, bayram şenlikleri, vs. şeklinde önemli zayıf ve dinamik bağlantılar kurmayı ve bunların devamlılığını da etkileyebilir. Bu, “küçük-dünyalar” ağ kuramı olarak bilinir. Yakın bağlantıların çoğunun kuvvetli olabilirken, düz-topoğrafya (örn. hiyerarşik olmayan) iletişimlerin kilit noktasının uzak ancak zayıf bağlantıların geniş ve farklı bir ağı olduğunu anlatır. Örneğin, eğer tüm komşularınızı iyice tanıyorsanız, bilgi farkındalığı bağlamında nispeten yalıtılmış olacaksınız. Ancak, aynı zamanda Hindistan’daki bir öğrenci, ülkenin diğer ucundaki bir çiftçi, ve Londra’daki kuzeninizle zayıf bir bağlantıya sahipseniz, doğrudan doğruya bu insanlar için mevcut olan oldukça farklı bilgi grubuna erişime sahip olacaksınız. Bu zayıf bağlantılar bilgi farkındalığını fazlasıyla genişletirler, ve çok daha kuvvetli bir bilgi işlem ağını etkilerler—komşularınızdan hiçbiri daha önce özel bir olay deneyimlememiş veya belirli bir sorun çözmemiş olabilirken, farklı ve uzak “zayıf ağınızda” yer alan bir kişinin bunları yapmış olması çok daha büyük bir olasılıktır.

Yüksek-teknoloji koşulda, blogosfer tam olarak böyle bir ağdır. Çoğu blog öncelikle kedi fotoğraflarına odaklanabilirken, bu ağın, dağıtımlı ve hiyerarşik olmayan bir sorun çözme, bilgi toplama ve işlemeS sistemi olarak muazzam bir kullanım potansiyeli vardır. Düşük-teknolojili, ya da çok düşük enerjili bir dünyada, dönemsel panayır veya festivaller aynı işlevi görür.

Köksap Kurumlar İnşa Etmek

Köksap kuramının son safhası, köksap yaratan ve kuvvetlendiren kurumlar yaratma gereksinimidir. Bunlardan biri, köksapın kendini savunma yeteneğidir. Dördüncü kuşak harpteki gelişmeler, küçük bir grup veya ağın hiyerarşinin askeri güçleriyle etkin bir şekilde mücadele etmesinin gerçeğe her zamankinden daha çok uygun olduğunu öne sürer. Ancak, buradaki amacım bir köksap askeri savunma planını araştırmak değildir—Bu konuyu başka bir yerde araştırmıştım, ve bu konu hakkında daha fazlası için John Robb’un günlüğünü ve “Brave New War“ adlı kitabını şiddetle tavsiye ediyorum.

Burada araştırmayı dilediğim bir kurum, antropolojik kişisel farkındalık kavramıdır. Köksaptaki tüm katılımcı düğümlerin, genelde köksapın kuramsal temeli ve antropolojik sistemlerin genel işleyişi anlayışına sahip olması önemlidir. Bu bilgi olmadan, katılımcılar, hiyerarşiye hızlı bir geri dönüşle sonuçlanan görünmez tehlikeleri büyük olasılıkla fark edemeyecektir. Aslında bir korku filmindeyken korku filmlerini yöneten klişe kuralların farkında olan “Çığlık” filmindeki karakterle antropolojik kişisel farkındalığı kıyaslamak isterim. Ferdi katılımcılar, asgari kendi kendine yeterlilik ve “küçük-dünyalar” ağ kuramı gibi kavramların ötesindeki mantığı anladıklarında, teoriyi pratiğe kalıcı biçimde çevirmede başarılı olmaları çok daha olasıdır.

Ek olarak, hiyerarşik sistemlerin sağladığı kültürel programlamanın farkına varmak, ve bilinçli bir şekilde bunu reddetmek ve parçaları köksapı destekleyen ve hiyerarşiyi onaylamayan bir mit, tabu, ve erdem ile yer değiştirmek önemlidir. Kanunlar doğası gereği hiyerarşiktir—üstün bir güç tarafından uygulanmak zorundadırlar, ve köksapı yönetmek için uygun değillerdir. Ancak, örnek oluşturan modeller—sosyal normlar, tabular, ve değerler—hiyerarşiye başvurmadan köksapı düzenlemede etkin araçlardır. Örneğin, antropolojik kişisel farkındalık bağlamı içerisinde, kölelere sahip olmak, bir malikâne efendisi olmak, veya makul bir şekilde sürdürülebilir kullanıma koyabileceğinizden daha fazla eşya “sahibi olmak”, “uygunsuz” veya “tabu” olarak düşünülecektir. Bu, bir dizi kural içerisinde kodlanmış ve egemen bir polis kuvveti tarafından zorlanmış olmayacaktır, ancak daha ziyade ağa tam bir katılım için önceden gerekli olan koşulla uyumlu, örnek oluşturan bir model olarak var olacaktır.

Son olarak, kurumlar hiyerarşiyi katılımlarla büyütmek yerine geriletici olmalıdır. Bunun bir örneği, kaçınılmaz bir şekilde sınıfsal bölünmelere ve fiili bir aristokrasiye yol açan Jubilee^* sistemidir—bazı kâdim kültürler, bir bireyin kullanabileceğinin, biriktirebileceğinin ve sonraki kuşaklara devredebileceğinin ötesindeki borç veya aşırı mülkiyete izin vermekten ziyade periyodik olarak tüm borçları affedip sıfırlayacak ya da bir aileye bir çiftlik tarzında toprağı yeniden dağıtacaktır. Bu belirli örnekler değişen şartlara iyi bir şekilde uygulanamayabilir, ancak genel prensipler uygulanabilir: kültürel kurumlar, merkezileşme, bağımlılık, ve hiyerarşi yerine merkezsizleşmeyi, bağımsızlığı, ve köksapı desteklemelidir.

Çıta çok yükseğe mi yerleştiriliyor?

Bunun olmayacak bir iş olduğunu itiraf eden ilk kişi olacağım. Mevcut sistem—büyük çapta, birbirine bağlı ve iç içe hiyerarşiler ve değiş tokuş sistemleri—oldukça basitken, başarısı sistemin nasıl çalıştığını idrak eden bütün katılımcılara bağımlı değildir. Köksap, tüm katılımcıların tamamiyle alim bilgisini gerektirmezken, hiyerarşi tehlikesi köksapı destekleyen bilgi ve mantıkta aşırı uzmanlaşma içerisinde gizlenir—sistemi idrak eden ve işleten seçilmiş bir azınlığa olan bağımlılık tam da şudur: bağımlılık. İnsanların, hep birlikte, bu prensipleri anlamasını, benimsemesini ve tutarlı bir şekilde uygulamasını ümit etmek gerçekçi midir? Evet.

“Köksapın” havadan atılmış broşürlerle yayılabilen ve daha sonra, bir gece, düğmeye basılıp gündem olacağı kusursuz bir sistem olduğu yanılsamasına sahip değilim. Daha ziyade, bunu, gelecek için hazırlanan bireylerin ve toplulukların isteğe uyarlanmış planlarına bu fikirlerin kademeli, artan ve dağıtılmış bir şekilde bütünleştirilmesi için kavramsal bir taslak olarak görüyorum. Geçmişte, köksapın Antonio Negri’nin “köşegen” olarak adlandırdığı şey üzerinde işlemesi gerektiği fikrini öne sürmüştüm—var olan, hiyerarşik sistem ile paralel ancak tamamen dışında. Ayrıca Hakim Bey’in Geçici Otonom Bölgeler ve Kalıcı Otonom Bölgeler kavramlarından dahil edilen dersler olabilir—hiyerarşinin gözlerinden uzakta yer almak gerekli bir tedbir olabilir. Köksap asla bir bütün olarak toplum tarafından tümüyle benimsenen bir sistem olmayacaktır—Bunu, bazı yönlerden Roma İmparatorluğunun çöküşünden sonra Batı Avrupa’daki karanlık dönem boyunca klasik bilgiyi elinde tutmuş manastırlar ağına benzer olarak düşünme eğilimindeyim. Düşük-enerjili bir gelecekte, modern uygarlığın kalıntılarına paralel, ancak onlardan ayrı işleyen küçük bir köksap ağına sahip olmak yeterli olabilir. Hızlı bir çöküş, yavaş bir çöküş, neo-feodal/neo-faşist bir sistemin yükselişi ya da başka bir şey deneyimler veya deneyimlemeyiz, geçerliliğini kaybetmemiş bir köksap ağı, sistemin bireyi sömürme ve marjinalleştirme yeteneğini kontrol etme görevi görebilir. Eğer köksap oldukça başarılı, sistem için oldukça tehditkâr ise tehlikeye atılmış olabilir. Ancak bir taban oluşturma ve hiyerarşik sistemlerin insanlığa verebileceği zarar açısından bir “rakip” ise, kendi ayakları üzerinde durabilen alternatif bir model sağlıyorsa, hiyerarşiyi kontrol etmek, sürdürülebilirlik ve insan memnuniyeti elde etmek için yeterli olabilir. Ve, eğer bunun hepsi bir hüsnükuruntu değilse, köksap Roma yanarken bir sığınak sağlayabilir.

Bu serideki son iki bölüm, birey ve toplulukların bağımlılıkları silmek ve bir köksap yapısı uyarlamak için alabilecekleri somut ve uygulanabilir adımlara değinecektir.

Çeviren: Elfun K.

İnsan toplumunda istikrar ve sürdürülebilirliğe giden yol memetik kontrol yapılarının bilinçli şekilde değiştirilmesinde yatar. Kültürel elementleri, teknolojileri ve politik-ekonomik yapıları bireye uygun olması için dokumayı öğrenmek, mem ile ilişkimizin detaylı bir anlayışa ihtiyaç duyar. Bu sırasıyla iki ana faktör üzerine düşünmeyi gerektirir: memlere bağımlılık yaratmadan onları özgürce kullanabilme becerisine sahip olduğumuz bir seviye, ve belirli teknolojiler gibi seçilmiş memlerden yararlanmak için kabul etmek zorunda olduğumuz ilgili iktidar-ilişkileri. Fransız filozoflar Giles Deleuze ve Felix Guatari tarafından önerilen basit bir sembolik model, memetik yapılara bağlı kalmadan onlardan yararlanma yöntemi sunar: hiyerarşiye karşı köksap kavramı.¹ Köksap bizlere evrimsel olarak başarısı kanıtlanmış diğer bir model sağlar. Hiyerarşi modeline karşılık, ve pek çok yönden zıt olarak davranır.

Baskı altında kalmış insanların tarihi boyunca, hiyerarşinin tecavüzlerine sabrı kalmamış, var olan elitlerin üzerine kendi çıkarlarını yerleştirecek yeni bir düzen oluşturmak için isyan eden çeşitli örnekler vardır. Zamanla, hiyerarşik yapılar bu tarz doğrudan saldırılara karşı etkili savunmalar geliştirmiştir. Başarılar devrimler güce güç ile karşı koymak için kendi hiyerarşik yapılarını yaratmış, fakat süreçte ilk başta isyana neden olmuş gerçekleri kurban etmiştir – piramidin en altındakilerden yararlanma arzusu. Tarih, hiyerarşik yapıların kabulünün hiyerarşiyi yıkacak grupların eylemlerini geçersiz kıldığını gösterir, ve sağduyu bunu onaylar.² Herkesçe bilinen bu mantıksal gerçeğe rağmen, devrimden sonra devrim düşüncesi aynı yolda ilerledi: devrimciler hiyerarşilerin güçlerine karşı koymak için hiyerarşik biçimler uyguluyorlar. Hiyerarşiye dair çözüm doğru uygulamanın başarısızlığında (Marksistler tarafından Marksist başarısızlıkların standart eleştirisi) değil, hiyerarşinin kendisinin temel yapısında bulunur. Hiyerarşinin yapısında esas olan eksiklikleri ortadan kaldırmak için, hiyerarşiyi bir örgütlenme prensibi olarak terk etmek zorundayız. Hiyerarşiye karşıtıyla karşı çıkmak zorundayız: köksap.

İsmini bambu ve diğer otlar benzeri bitkilerin yapısından alan köksap, birbirine bağlı fakat bağımsız düğümlerin ağ-benzeri yapısı sıfatıyla hareket eder. Doğası itibariyle, köksap evcilleştirme, monokültür tarım, iş bölümü ve merkezi devlet gibi önemli hiyerarşik yapılar ile uyumsuzluk gösterir. Hiyerarşiden farklı olarak, köksap yapısının iktidarın merkezileştirilmesiyle uyumsuz kaldığından içten sömürüye maruz kalamaz. Memleri bilinçli olarak düzenlerken yapısal bir iskelet sağlar. Köksaptaki her düğüm daha büyük yapıdan özerk kalır, fakat düğümler bağımlılık yaratmadan düğüme yarar sağlayan daha büyük bir ağda birlikte çalışırlar. Birey seviyesindeki iktidarı odaklayan, daha büyük amaçlar başarmak için potansiyel ve esneklik sağlarken genomumuzun taleplerini karşılayabilecek bir dünyanın en önemli unsuru, bu köksap yapısının küçük, bağlı ve görece kendi kendine yeten bir düğümüdür. İnsan bakımından, bu tarz bir düğüm genomumuzca tercih edilmiş büyüklükteki ekonomik ve kültürel bir birimi gösterir: ev halkı ve kabile. İşlevsel olarak kendi kendine yeten fakat izole olmayan, birlikte çalışan fakat kontrolsüz, kontrol yapılarının kişisel farkındalığıyla birleştirilmiş köksap ekonomisi, esneklik ve özgürlüğün gerçek dünyadaki temelini sağlar.

Köksap yapısı doğası gereği bir istikrarsızlığa sahip değildir, fakat hiyerarşiyi sürekli kılmaya hizmet eden toplumumuz içersindeki kurumları belirlemezsek hızla hiyerarşi içinde yeniden düzenlenir. Soyut mülkiyet kavramı hiyerarşinin tek, büyük sürdürücüsü görevini görür. Kişi geriye doğru bir adım atıp, birşeyi “sahiplenme” kavramını incelediğinde, soyutlama kolayca anlaşılır bir hal alır. Mülkiyet bir iktidar-ilişkisini gösterir – kontrol etme becerisi. Diğer taraftan kabilesel “kullanım mülkiyeti” geleneği basitçe kişinin yalnızca temel ihtiyaçları – daha fazlasını değil – karşılamak için anlık, doğrudan ve kişisel kullanıma soktuğu bu şeyleri “sahiplenebileceğini” belirtir. Bir toplum, mülkiyetin yaşamı sürdürmek için bireyin kişisel özel ihtiyaçlarının ötesinde yayılabileceği soyutlamasını kabul ettiğinde, geri dönülenemeyen bir memetik noktayı geçer. Soyut mülkiyet, anlık, doğrudan ve kişisel kullanım olmadan toplumun birşeyin sembolik kontrol talebini kabul ettiği zaman başlar. Herhangi seviyedeki bir hiyerarşi – tüm katmanlaşmanın temelini şekillendiren sembolik sermayeyi simgeleyen – bu fazlalık, soyut mülkiyete gerek duyar. En basit anlamda, hiyerarşinin motorunu yok etmek için, mülkiyet mekanizmasını yok etmek zorundayız. Mülkiyeti yok etmeyi önermek uygulanamaz görünebilir, fakat topluluklar benzer başarıları önceden elde etmişlerdi – !Kung kabilesinin statüye olan nefreti gibi. Eğer bir toplum hiyerarşinin insan ontogenezinin ihtiyaçlarını boşa çıkardığını kabul ederse, o halde kişi mülkiyetin – hiyerarşinin motorunun – insan ihtiyaçlarına zarar veren bir şekilde davrandığını tartışabilir. Statüye karşı olan !Kung tabusu gibi, mülkiyet üzerine bir tabu, hiyerarşi ve tüm temsil ettikleri için ciddi bir yenilgi ifade edecektir.

Hiyerarşinin zayıflamasından yararlanmak için, ekonomik, politik ve sosyal sistemlerdeki hiyerarşik yapılar kurumlaşmış köksap yapılarıyla yer değiştirilmelidir. Toplum, kendi kendini kuvvetlendiren hiyerarşi modelinden kendi kendini kuvvetlendiren köksap modeline geçmek için bir yol geliştirmek zorundadır. Geç Roma İmparatorluğu³, bir köksap-yaratma sürecinin kurumsallaştırılma girişimi ve hiyerarşinin şiddetli karşı çıkış – mülkiyet yapısıyla mümkün kılınan bir karşı çıkış – tarihinden açıklayıcı bir örnek sağlar.

En erken günlerinde Roma krallık şeklini alırken, daha sonra hızla sözde-demokratik cumhuriyete dönüştü. Geç Cumhuriyet’teki sosyal ve politik mücadele tarihinin çoğu, toprağın dağıtımı – fiili mülkiyet – hakkındadır. Populares, ya da Tiberius Grachi gibi popülist politikacılar, çeşitli toprak reformlarıyla toprağın daha fazla dağıtılmasını sağlamaya çalıştılar. Grachi ve diğerlerine karşılık, optimates, zengin aristokratlar ve toprak sahipleri, reformu teşvik eden demokratik kurumları yok etmeye çalıştılar. Roma ordusunun emeklilik sistemi toprak reformu üzerine yapılan bir savaş alanı rolündeydi. Populares bir aile çiftliği kurmaya yeterli olan, küçük bir parsel tarım arazisi şeklindeki bir emeklilik ödemesi belirledi. Zamanla süreç çoğunlukla küçük, bağımsız toprak sahiplerinden oluşan bir halk yarattı. Fakir, topraksız eski askerleri alıp onları bağımsız küçük çiftçilere dönüştürüp sağlam bir demografik dönüşüme yol açarak, köksap kurumsal olarak yaratıldı. Emeklilikte verilen toprak sistemi kırsal bölge içinde sadık fakat bağımsız yurttaşların güvenilir, köksap benzeri ağını yarattı. Küçük toprak sahipleri yapısı Cumhuriyet’in omurgası görevini gördü; Roma’nın şan ve şerefinin onların şan ve şerefi, Roma’nın güvenliğinin onların güvenliği, vs. olduğunu anladılar. Toprağın mülkiyeti onlara demokratik devlete katılma hakkını vererek onları yurttaş yaptı. Civitus, ya da yurttaşlık görev ve katılım duygularını bir yük olarak değil de daha ziyade bir ayrıcalık olarak gördüler.

Optimates emeklilik sistemiyle yaratılmış imtiyazları büyük bir tehdit olarak gördü. Toprak ödeme sistemini ortadan kaldırarak ve de yerine çiftlik arazisini satın almak için nakit ödeme zorunluluğu koyarak intikam aldılar (genellikle reformcuları öldürerek). Nakit ödemeler birkaç elitin ellerindeki zenginliğin yeniden bir araya toplanmasını sağladı. Optimates, bir zamanlar bağımsız olan küçük çiftçileri tarım işçilerine dönüştürerek, toprak zenginliğini birkaç büyük çiftlik plantasyonu içersinde toplamaya devam etti. Toprak reformu ve toprak birliği tarihi, hiyerarşiye karşı köksap, Cumhuriyet’in düşüşü ve İmparatorluğun yükselişinin tarihidir.⁴

Bir tarih öğrencisi, Birleşmiş Devletlerin yakın tarihi ve Roma imparatırluğunun yükselişine yol açan olaylar arasındaki benzerlikleri çabucak saptayacaktır. Eğer Roma’nın kaderinden sakınmak istiyorsak – veya daha karamsarlıkla tersine çevirmek istiyorsak – o halde kendi kendini kuvvetlendiren kurumsallaşmış köksap sistemlerini yaratmak zorundayız. Köksap modelini yaratan sistemlerin kurumsallaşması bir dönüşüm aşamasını ifade eder, fakat sonuçta köksapı hiyerarşinin tuzaklarından sakınarak elde etmek zorundayız. Köksapın temel doğası gereği köksapı aşağıdan yukarı tarzda uygulamak zorundayız. Köksapı yaratmanın kurumsal – diğer bir deyişle, merkezi – araçları, herşeyden önce hiyerarşiyi yaratacak bu yapıların değiştirilmesi ya da ortadan kaldırılması için var olurlar. Köksap inşa etmenin gerçek uygulaması en düşük seviyede, birey seviyesinde meydana gelmek zorundadır.

İktidar yerel, işlevsel kendi kendine yeterlilik ile bireysel köksap düğümü seviyesine dağıtılmış olur – Ev içi Üretim Tarzı’nın modern bir eş değeri. Yani, işlevsel kendi kendine yeterlilik dış kaynaklara ya da temsilcilere itimat etmeden günlük varoluş için en azından minimum gerekliliklerde, ev halkı seviyesinde üretim becerisi anlamına gelir. Kendi kendine yeterlilik bireysel köksap düğümünü standart dış tedarikçiler grubuna bağımlı olmaktan uzaklaştırır. Değiş tokuşu ortadan kaldırmaz, fakat herhangi bir değişimin gönüllü bir aktivite olarak var olduğu bir durum yaratır. Her düğümün kendisi için temin etmek zorunda olduğu mallar başlıca gıda maddelerini, ısınma için enerjiyi, temel doğal ortamı ve küçük grup etkileşimini içerir. Güven altına alınmış gerekli parçalarla birlikte, düğüm harici, kendi kendini motive eden varlıklara bağımlı olmadan bir vizyonu takip etme özgürlüğüne sahiptir.

Pek çok kimse işlevsel kendi kendine yeterliliği elde etme olsasılığından kaçınacaktır. Küresel endüstriyel ekonomi içersinde yaşayan bizler, atalarımızın bilgisini büyük ölçüde kaybettik – bilgi kendimizi desteklemek için gerekliydi. Aynı şekilde, pek çoğu fotovoltaik piller, hibrid araçlar, kolektif iskân, vs. gibi sözde “yeşil” teşebbüslerin, çok miktardaki sübvansiyonlar olmadan ekonomik açıdan gelecek vaad etmelerini sağlamada başarısız olduklarına dikkat çekecekler. Bu tarz “yeşil” girişimler merkezileştirmeye bağlanmış ekonomik bir yapının sembolik, simgesel çabalarından başka bir şey değildir. Merkezi üretim talebini ortadan kaldırın, ve çok sayıda basit, uygulanabilir yollar kendi kendine yeterliliğe ulaşmak için var olur. Bu yollar yaşam kalitesinde bir azalmaya gerek duymazlar. Gerçekte, ontogenezimize dayanan ölçü metodolojisini kullanırsak, yaşam kalitesinde çarpıcı bir artış sağlarlar.

Örneğin, ısıtma, soğutma, pişirme, iletişim, vs. için enerjiye gerek duyarız. Gerçekten dikkatle gözden geçirildiğinde, elektrik, enerji ihtiyaçlarımız için son derece etkisiz bir çözüm sağlar. Ekonominin elektriğin üretimini ve dağıtımını merkezileştirmesi kolaylığı onu tercih edilen yöntem yapar. Etkisizliklerini düşünelim: güneş enerjisi zamanla fosil yakıtların (kömür, petrol, kereste, vs.) birine dönüşür. Enerji şirketleri daha sonra o yakıtı doğal olarak dağıtılmış pozisyonlardan merkezi bir yere toplamak için aşırı miktarda kaynak harcar. Daha sonra, toksik atıklar yaratan inanılmaz derecede etkisiz işlemler kullanarak, yakıtı yakarlar ve ortaya çıkan ısıyı elektriğe dönüştürürler. Pahalı nakil hatları kullanarak süreç içersinde büyük kayıplarla elektriği dağıtırlar. Son olarak, tüketiciler elektriği (çoğu durumda), inanılmaz derecede etkisiz süreçler ile tekrardan ısı kullanımı için dönüştürürler. Bu çok büyük miktarda verimsizlik gösterir, fakat elektrikle ilgili (elektrikli olmayan) enerji kadar, elektriğin merkezi kontrolüne de izin verir.⁵ Bu süreci merkezileştirme gereksinimini reddedersek, kendimizinkine ihtiyaç duyduğumuz tüm enerjiyi oldukça kolaylıkla kullanabiliriz. Pasif solar ısıtma ve soğutma tasarımı, yukarda bahsedilen toplam verimsizliklerin hiçbiri olmadan güneş ışığını ısıya dönüştürür. Dünyanın çeşitli yerlerindeki tasarımcılar, tüm ısıtma, soğutma ve pişirme gereksinimlerimizi yerel olarak elde edilebilir malzemelerden daha fazlasını kullanmadan sağlamak için pasif soların uygunluğunu gösterdiler. Dünyanın dört bir yanındaki “ilkel” insanların yerli mimarisi bunun kesin kanıtlarını sağlar. Tam bir pasif solar tasarımının nasıl yapıldığının anlatımı bu yazının kapsamı ötesindedir, ancak bu konuda bilgi sağlayan çok sayıda kaynağa kolaylıkla ulaşılabilinir.⁶ O halde neden devletler ve şirketler pasif soları dünyanın enerji ve çevresel problemlerine çözüm olarak görmezler? Tekrardan, bu tamemen pasif solar üzerine kontrolün merkezileştirilmesinin imkansızlığından kaynaklanır. Yalnızca fotovoltaik piller devlet ya da endüstriden belirgin seviyede destek almıştır çünkü üretimleri merkezileştirmeye gerek duyar.

Benzer şekilde, besin üretimi ilk bakışta dış mahallelerde oturan pek çok kimse için yıldırıcı gözükür. Yine de, bir aileye banliyö öbeği kadar küçük alanlardan yüksek besin sağlayabilen çeşitli yenilikçi yöntemler mevcuttur. Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, bu yöntemler ilhamlarını doğanın köksap-yapısından, ve avcı-toplayıcı atalarımızın tekniklerinden alırlar. Bunların en yaygını, Bill Mollsion ve David Holmgren tarafından yaratılmış permakültür yöntemidir. Bu yöntem çok senelik, ekoloji-temelli tarımsal besin üretimi için teknikler sağlar. Muhtemelen en heyecan verici olan, oldukça yüksek verim sağlarken, tarım uğraşı gereksinimini ortadan kaldırarak yoğun şekilde toplanan bir ekoloji kuran Masanobu Fukuoka’nın yöntemleridir.⁷ Öncüller bu tarz dağıtılmış kendi kendine yeterlilik yöntemlerinin uygulanabilirliğini, hatta tercih edilebilirliğini göstermeye başladıkça, köksap ağın kuvveti artacaktır.

Kendi kendine yeterlilik esasının kurulmasıyla birlikte, düğüm köksap modelin ikinci kuvvetinin avantajını alabilir: ağ. Karmaşıklık teorisyeni Mark Buchanan’a göre, köksap yapılarındaki gibi gevşek ağ bağlantıları, aslında bilgi transferi ve bilgi işlem konusunda hiyerarşilerin sıkı, otoriter bağlantılarından daha çok etkinlik gösterirler.⁸ Hiyerarşi içindeki daha yoğun, oldukça yakın duran bağlantılar, bilginin geniş ya da çeşitli gruplar arasında süratle yayılmasını engellerler. Bir ağın en zayıf, en dağınık bağlantıları bilgiyi çok daha geniş dinleyicilere daha hızlı yayabilir:

Eğer…on öğrenci yalnızca en iyi arkadaşları arasında taşınan bazı söylentiler başlatmışsa, söylentiler yalnızca kendi sosyal gruplarında yayılacaktır. Aksine, daha zayıf bağlar arasında taşınan bir söylenti çok daha uzaklara (daha çeşitli sosyal gruplara) yayılacaktır. İş arayan insanların durumundaki gibi, zayıf bağlar boyunca yayılan bilgi daha geniş sayıda insana ulaşmak için daha iyi bir şansa sahiptir.⁹

Wilson’un SNAFU prensibi¹⁰, zayıf bağlantıların iktidar teorisinin doğal sonucuna hizmet eder: bilginin bütünlüğü bir noktadan diğerine taşındığı her zaman için azalır – sosyolojik olarak çocukların “telsiz telefon” oyunu tarzında,¹¹ ve fiziksel olarak sinyal zayıflaması boyunca. Hiyerarşiler kuvvetlendikçe bilgi işlemde etkisiz hale gelirler çünkü o bilgiyi ileten sıkı-yakınlık sayısı hiyerarşinin en altından en üstüne hızla erişmek zorundadır. Ayrıca, Wilson’un SNAFU prensibi, hiyerarşinin tek-yönlü iktidar-ilişkilerinin her nakilde ilave, kasıtlı bozulma ortaya koyduğunu ifade eder: astlar bilgiyi patronlarının duymak istedikleri şeyi söylemek için çarpıtırlar. Hiyerarşinin en üstündekinin altta neler olduğuna dair hiçbir ipucuya sahip olmayıncaya kadar, bu süreç tekrar tekrar yinelenir. Devlet ya da büyük bir şirket için çalışmış herhangi birinin kolayca doğrulayabileceği gibi, bu, hiyerarşileri elde edilebilir kaynakların daha geniş bir payını dahili iletişimleri sürdürmeye adamaya zorlamasıyla sonuçlanır. Küçük, bağımsız düğümlerin oluşturduğu ağlar, hiyerarşiler ile aynı derecede emir-komuta kullanma ya da katmanlaştırma yetersizlikleri sebebiyle, bilgi işlemde çok daha az zayıflama ya da bozulma ortaya koyarlar.

Ağın gücünü arttırmak için, köksap düğümlerin ağları arasındaki geniş kültürel etkileşimler kadar gönüllü iletişim ve bilgi değiş tokuşu, yerel olarak uzmanlaşmış eşyalar ve hizmetlerde ortaklık-temelli değiş tokuşa girişmeliyiz. Bu tarz bir etkileşim, katılımcı düğümleri uşakvari bir ilişki içersine koymadan geleneksel hiyerarşik ekonomilerin yararlarının çoğunu sağlayabilir. Gönüllü olarak eşit bir şekilde katılırlar – her düğümün katmanlaşma ve hiyerarşi için köksap yapılarını terk etme tehlikelerine ilişkin kişisel farkındalıklarından dolayı korunan bir durum. Diğer düğümlerle az miktarda daha zayıf, uzun mesafeli bağlantılarla birleşmiş haldeki, kendi kendine yeten, yerel düğümler – çağdaş, endüstriyel anlamda tanımlanamaz, fakat onun yerine insan potansiyeli ve memnuniyetinin canlı işaretleri olarak – bilgi işlemeyi ve ekonomik güçleri yaratır. İnsan beynini oldukça güçlü yapan aynı mimarinin ardından modellendiğinde, bu tarz bir sistem Taş Devrine dönüşü ifade etmez. Daha ziyade, ekonomistler ve yönetim gurularının uygulamayı seveceği avantajları kesen ağların “küçük dünya” teorisini¹², kesin mimariyi yansıtır – keşke yararlardan tercih edilen birkaçının kullanımlarını sürdürecek bir yol bulabilselerdi. Tersine köksap ekonomiler, iktidarı birçok kişinin ellerinde yoğunlaşmış tutarlarken etkinliği ve bilgi akışını sürdürmek için bu “küçük dünya” teorisini kullanır.

Ekoloji alanı, köksapa karşı hiyerarşi mükayesesi için ilave bir anlayış sağlar. Bir ekosistemdeki daha büyük çeşitlilik ve karmaşıklık çabuk iyileşebilme özelliğini arttırır. Hiyerarşinin katı bir şekilde katmanlaşması merkezi kontrol ve koordinasyon bakımından etkin olmasına karşın, (insanlığın bir parçası olarak bulunduğu) organik yaşamın yoğun, kararlı ağlarını desteklemede çok daha az beceriye sahip olduğunu ispat etmişti. Merkezileştirme ve katmanlaşma dağıtımın, koordinasyonun ve iletişimin arttırılmış masraflarından dolayı, etkinlikte sürekli büyüyen kayıplar üretir. Hiyerarşi inanılmaz bir kuvvete sahiptir, fakat eğilmezliğe ve en üst şiddete eşlik etmek onu kırılgan ve kararsız yapabilir. Köksap yapısı yalnızca daha büyük bireysel özgürlüğü kolaylaştırmaz, aynı zamanda insan ekolojisi için daha esnek ve çabuk iyileşir bir yapı yaratır. Köksapın çabuk iyileşebilme özelliği, insanlık potansiyel tehditlerle karşılaştıkça uzun vadeli hayatta kalmamızda kesin bir faktör sağlayabilir. Süper-virüsler, iklim değişimi ve nüfus fazlalığı karşısında, daha zengin, daha karmaşık, daha köksapsal ekosistem tarihsel olarak çok daha etkili hayatta kalma yeteneği göstermişti.

Alternatif ekonomik ve kültürel yapılar aracılığıyla bağımsızlık kurma potansiyeline karşın, gerçekte beğımsızlığı yalnızca fiziksel iktidar problemini çözmüş bir toplumda elde edebiliriz. Dış bir temsilcinin ekonomik ve kültürel kontrolünden bağımsız bir grup yine de güç aracılığıyla kontrole uğrayabilir.¹³ Amazon’da günümüze kadar gelen avcı-toplayıcı kabileler kendi kendine yeterliliğin sınırlarını gösterirler. Herhangi bir şey için dış dünyaya bağımlılık sergilemezler, yine de daha büyük fizikzel güce (Devlet şeklinde) erişimi olan kereste şirketleri ve büyük çiftlik sahipleri onları defalarca topraklarından dışarı zorlamıştır.

Teksas, Waco’daki Branch Davidian’ların durumu endüstriyel toplumun çoğu üyesi için çok anlamlı bir örnek sağlar.¹⁴ Olay hakkında herhangi birinin yorumuna aldırmayarak, Branch Davidian bileşiğinin kuşatılması ve yıkımı, grup fiziksel iktidar problemine gerçekçi olarak hitap etmeden bağımsızlık elde etmeye kalkıştığında meydana geldi: harici bir grubun fiziksel kontrolünü nasıl önlersin. Fikziksel iktidar konusuna hitap etme ihtiyacının farkına vardılar, fakat hataları uzun başarısız devrimler tarihinin yanlışlarını dışa vurdu. Ateş gücüne ateş gücüyle karşı koyma taktiğiyle birleştirilmiş statik ve de savunmacı konumları, doğrudan hiyerarşik düşmanlarının kuvvetlerine yaradı. Eğer hiyerarşinin kuvveti simetrik, cepheden saldırıların karşısına çıkarak var oluyorsa, o halde zayıflığı Antonio Negri’nin “köşegen” kavrımında yatar.¹⁵ Günümüzde – çoğunlukla “terörizm” olarak yanlış etiketlenen – bu tarz “köşegen”, asimetrik yaklaşım gösterilerinin göze çarpışındaki artış, hiyerarşinin karşısına çıkmada, fiziksel iktidar problemine hitap etmede olası taktiklerin çokluğuna açıkça zarar vermiştir.

Fikziksel iktidarı yalnız üç temel yolun birinde ele alabiliriz. Kişi, 1) nispi fiziksel kuvvetten yoksun olma, 2) hükmetme arzısundan yoksun olma, ya da 3) hükmetme fırsatının farkında olma başarısızlıklarından dolayı başka bir iktidarın egemenliğini önleyebilir. İlk çözüm, tüm potansiyel hükmedicilerden daha güçlü olmak, yakın gelecek için hayali kalır. 1770′lerin Amerikan milisleri gibi yarı-köksap yapıları İngiliz ordusu gibi güçlü bir hiyerarşiyi yenebilir. Bununla birlikte bu yaklaşım büyük bir köksap yapısının fiziksel meydan okuyuşu ve mobilizasyonu için bir gönüllülük gerektirir. Tarihsel olarak, bir devleti yenilgiye uğratmak için köksap yapıların mobilizasyonu (Amerikan milisleri, Galyalı kabileler, vs.) bu köksap yapısının koalisyon amaçlarını yenilgiye uğratarak, karşı durdukları aynı tarzda hiyerarşik devlet yapısı içersinde birleşmeleriyle sonuçlandı. Amerikan Devrimi örneğinde, ikinci çözüm, hükmetme arzusundan yoksun olma, nihayet mücadele etmeye karar verebilmişti. İngiliz İmparatorluğu’nun her ne pahasına olursa olsun kolonicileri yenilgiye uğratmak için tüm kaynaklarını seferber etme kararını verdiğinde, bir hayli farklı bir neticeyle sonuçlanabilmişti. Bu daha “köşegen” taktik, harici bir iktidarın hükmetme arzusuna hitap ederek, iktidar problemine oldukça etkili bir çözüm olarak var olur. Günümüzün hayatta kalan avcı-toplayıcılarının çoğu bu çözümle karşılaşmışlardır. Kalahari Çölü’nün kabileler gibi, günümüzdeki avcı-toplayıcıların marjinal bölgedeki iskânları harici hiçbir iktidarın sahip oldukları şeyi istemediği bir durum yaratır. Sonunda, köksapı harici bir iktidar için görünmez kılarak egemenliği engellemek mümkün olur. Eğer bir devletin ya da başka bir iktidarın duyusal aygıtı birşeyler bulmada başarısız olursa, hükmetmeyi başarması oldukça zor gözükür.¹⁶ Avrupa ve Kuzey Amerika’daki Romen çingeneleri, 1960′ların “Toprağa Dönüş” komünleri, yalnızca nakit ekonomisinde çalışan bireyler, vs. gibi. Kendisini “gerilla ontolog” olarak tanımlayan Hakim Bey, geçici festivallerden kalıcı yerleşmelere kadar, kimi yapıların devlete görülmezliğini inceleyen “Otonom Bölge” çeşitliliğini önermişti.¹⁷ Görülmezlik yaklaşımı iktidar problemine en gerçekçi çözümü ortaya koyar, en azından bir köksap ağının boyutu, diğer seçenekleri gerçekçi kılmak için yeterli politik ya da fiziksel iktidar sağlayıncaya kadar. Son, ve belki de en güzel romanı, Ada‘da, Aldous Huxley köksapı büyütmeye çalışacaklar için etkili bir uyarı sağlar: fiziksel iktidar, insan ontogenizinin sınırları içersinde işlemeyi dileyen herhangi bir toplumun zayıf noktasıdır – bu uyarıyı yok saymamak zorundayız.

Öz duygumuzla ilgili gelişen bir aydınlanmayla birlikte, dünyamızın yapısının yeni bir farkındalığıyla, genetik gereksinimlerimizle uyum içinde yaşamaya doğru büyüyen bir akım deneyimleyeceğiz – geçmişe ait bir uyanış. İktidar için yapılan ağız dalaşı adiliğinin üzerinde, sanat ve ruhsallığın peşinde olan bireysel özgürlüğe sahip yeni bir vizyon, eğer tarih boyunca bizlere hükmetmiş iktidarları kontrol etmeyi öğrenirsek mümkün olabilir. Bu vizyonun ruhundaki mesaj eğer başkaları üzerine zorlanırsa eninde sonunda başarısız olacaktır. Sadece gerçekçi ve tercih edilir bir alternatifin var olduğunu gösteren kişisel örnek aracılığıyla, bu kavramlar geniş ölçekte başarılı olacaktır. Her birinin hiyerarşi ve insan ontogenezi problemlerini çözmek için bireyin mücadelesini gösteren, çeşitli köksap düğümlerini yaratmaya başlayacak öncüller görevini göreceğiz. Genlerin ve memlerin kontrolünden ne kadar çok koparsak ve ne kadar çok öğrenirsek, bu öncüller o kadar başarılı olacaktır. Etkili araçlar ve pratikler yayılacak, ve köksap ağı büyüyecek ve güçlenecektir. Bu ağ yavaş yavaş geliştikçe, hiyerarşiye karşı gerçekçi, uygulanabilir bir alternatif sağlayacaktır – genetik ontogenezimizi tamamlayan ve yetkiyi bireyler olarak bizlere veren bir alternatif. Doğa bizlere köksap yapısının hiyerarşi ve katmanlaşmayla rekabet edebileceğini göstermiştir. Bizleri kendimizin efendileri yapan gerçeklik ve insanlık anlayışıyla birleştirildiğinde, en sonunda geçmiş olaylardan öğrenebilir… ve geleceğimizin kontrolünü elde edebiliriz.

1 Hiyerarşiye karşı Köksap kavramı, ilk kez Giles Deleuze ve Felix Guatari tarafından “A Thousand Plateaus: Capitalism and Schizophrenia” adlı kitaplarında insan toplumu ile ilgili bir model olarak sunuldu.

2 Güncel bir DARPA/RAND raporu, ilginç bir şekilde US güvenlik görevlerinin köksapsal El Kaide ile mücadele etmek için köksap-formunu benimsemesini önerdi: “Ağ örgüsü biçimindeki teröristleri yenilgiye uğratmak muhtemelen karşılık olarak gelişmiş bir ağ gerektirir.” (“Deterrence and Influence in Counterterrorism”, Paul Davis ve Brian Jenkins, 2002) Amerika’nın hiyerarşik devleti üzerinde bunun ne gibi bir etkisi olacak?

3 Geç Cumhuriyet genellikle MÖ 130 ile MÖ 40 yılları arasında tanımlanır.

4 Populares ve optimates arasındaki mücadeleler, Michael Parenti’nin mükemmel kitabı “The Assassination of Julius Caesar: A People’s History of Ancient Rome” ‘da kronik bir şekilde aktarılır.

5 http://www.directactionjournal.org/energy.html adresindeki “Energy, Society and Hierarchy” adlı yazıya bakınız.

6 Pek çok kitapçı pasif solar tasarım, saman balyası ve diğer alternatif yapım yöntemleri, vs. içeren çeşitli kitaplar bulunduruyor. John S. Taylor’un “A Shelter Sketchbook”, Bernard Rudofsky’nin “Architecture Without Architects” ve Bob Easton ve Lloyd Khan’ın “Shelter” kitapları gibi, yerli mimari üzerine kitaplar yararlanılabilecek kaynaklar sağlar.

7 “Permaculture: A Designer’s Manual”, Bill Mollison; “Permaculture: Principles and Pathways Beyond Sustainability”, David Holmgren; “The Natural Way of Farming” ve “Ekin Sapı Devrimi”, Masanobu Fukuoka. Ayrıca http://www.seedballs.com

8 “Nexus: Small Worlds and the Groundbreaking Theory of Networks”, Mark Buchanan.

9 “Nexus: Small Worlds and the Groundbreaking Theory of Networks”, Mark Buchanan., syf 46.

10 “Hiyerarşideki bilgi yığılışını” ortaya koyan R. A. Wilson’un SNAFU prensibi, “The Illuminati Papers” adlı kitabında da dahil olmak üzere pek çok kitabında tartışılmaktadır.

11 Telsiz telefon, bir mesajın her seferinde bir kişi olmak üzere sırayla kulaktan kulağa fısıldanarak iletildiği bir oyundur. Çoğunlukla sıranın sonuna ulaşan mesaj orjinalinden farklı olmaktadır.

12 “Nexus: Small Worlds and the Groundbreaking Theory of Networks”, Mark Buchanan, syf 208.

13 İktidar problemini ihmal etme tehlikesi kadar köksap potansiyeline de işaret eden uyarıcı bir hikaye için, Aldous Huxley’in Ada kitabına bakınız.

14Alkol, Tütün ve Ateşli Silahlar Bürosu, Branch Davidian bileşiğini 19 Nisan 1993′de yok etti. Tartışma birbirini takip eden olaylar üzerinden devam ediyor. Olayın alternatif yorumları için Rules of Engagement filmini ve John Zerzan’ın editörlüğünü yaptığı Against Civilization adlı kitabı dikkate alın.

15 “İmparatorluk”, Antonio Negri ve Michael Hardt

16 “Seeing Like a State”, James C. Scott

17 Hakim Bey’in çalışmalarının çoğunu http://www.hermetic.com/bey/ adresinden okuyabilirsiniz. Özellikle, Geçici Otonom Bölge, Periyodik Otonom Bölge ve Kalıcı Otonom Bölge’ye bakınız.